NGÀY CUỐI CÙNG CỦA NHÀ VĂN LÊ VĂN TRƯƠNG

 Trần Tuấn Kiệt

   Cách đây khoảng vài năm, một nhà xuất bản ở ngoài Bắc cho ra một quyển sách nói về nhà văn Lê Văn Trương. Sách mỏng, có phỏng vấn người con gái của nhà văn này. Chuyện này chúng tôi không hề biết. Ban đầu gặp nhà văn đă già nua chậm chạp sống với bà vợ già nghiện rượu và có tật đăng trí, xưa là một cô đào thật đẹp.

Quyển sách nhỏ có vẻ do một người ưu ái nhà văn soạn ra chứ không phải là một tác phẩm nghiên cứu nghệ thuật văn học đồ sộ ǵ.

Trong đó có trích bài của TTK viết về Lê Văn Trương đă lâu. Trích bỏ sót, không đầy đủ. Sách ra cả năm, t́nh cờ ra nhà sách chúng tôi mới biết. Cuộc đời Lê Văn Trương vô cùng phong phú. Thời trẻ ông viết sách bán rất chạy có chứa ẩn tinh thần "người hùng" trong đó. Phần nhiều gần ba trăm quyển nói về thế lực của đồng tiền, nói về đời sống hạ dân trong cảnh tối tăm xă hội thời đó. Những quyển sách này cũng là các chứng tích về xă hội và tâm lư của thời đại ḿnh. Sách ông viết cho người thị dân, b́nh dân đọc giải trí. Chúng ta không thể đọc hết để thẩm định kỹ chỗ cao siêu giá trị nhất của ông.

V́ thế mà chúng tôi quay về với cuộc sống của ông sau khi di cư vào Nam, năm 54 đến sau này khi ông mất.

Có lần ông nói với chúng tôi: Một ḿnh chấp cả nhóm Tự lực văn đoàn đấy.

Ông là tác giả ăn khách. Khi sách của ông in ra ở Hà Nội, có khi người ta phải sắp hàng ngoài nhà in để mua về đọc hoặc phát hành lại.

Theo nhà thơ Tân Hiến người bạn thân và đàn em của Lê Văn Trương. Lúc vào Nam ông Trương nghèo lắm, sống ở đường Bùi Viện. Tân Hiến là một nhà thơ, cả hai cùng nghiện. Tân Hiến luôn làm nghề đạo chích có tiền th́ đem về cho Lê Văn Trương uống rượu hay hút á phiện. Đời Tân Hiến cũng lạ lùng, ông hiểu hết thơ Âu châu, nhất là Homère thường giải thích cho chúng tôi nghe lúc c̣n trẻ. Ngoài ra c̣n một Mạnh Thường Quân ít ai biết là anh Điện Quang, thi sĩ Quang Linh sau này là đại đức Trí Minh ở chùa Trúc Lâm Hóc Môn ngày nay. Nhà Quang Linh lúc nào cũng là nơi quy tụ anh em giới văn nghệ trẻ như Mặc Tưởng, TTK, Thùy Dương Tử, Tân Hiến và dĩ nhiên là không thiếu Lê Văn Trương.

Quang Linh là chuyên sửa điện, bạn của Vũ Anh Khanh, đệ nhất thi sĩ thời kháng Pháp. Anh sửa ô tô có tiền nuôi bọn nhà văn nheo nhóc đói này. Kế nhà Lê Văn Trương đường Bùi Viện không xa, nhạc sĩ Lê Thương cũng ở gần đó.

Trước một ngày cuối cùng, Lê Văn Trương ở nhà thương Saigon ḅ về nhà, trả tất cả tiền bạc mà ông nợ ở quán xá và hàng xóm rồi mua một két bia cho bà xă nhậu. Bà Trương uống bia say mèm nên khi Lê Văn Trương trút hơi thở cuối cùng, bà không hay biết ǵ cả.

Chúng tôi c̣n nhớ ông c̣n có tác phẩm vô giá có đến chục ngàn trang là Chớp Mắt Lịch Sử ông ghi lại bút kư từng ngày các sự kiện quan trọng, để trong Chiến tranh tâm lư ngày xưa để đọc từng đoạn ở đài Quân đội. Tác phẩm này đến nay đă thất lạc cả rồi.

Các bạn xem lại bài viết những ngày cuối cùng của Lê Văn Trương dưới đây th́ rơ.

 

Đây không phải là một bài viết có tính cách khêu gợi ở ḷng mến thương của độc giả, của anh em, văn nghệ đồng thời với Lê Văn Trương, cũng không phải là một bài nói lện sự có mặt của ḿnh trong giờ phút tranh sống của Lê Văn Trương. Chính tôi, người đă hân hạnh một cách buồn khổ, khi cùng một người cháu của ông là Phú, đưa ông lên tầng lầu thứ ba, gọi là trại Ba trong bệnh viện Saigon.

Cũng không cần nhắc ǵ đến về sự nghiệp, văn chương và triết lư Người Hùng của ông, kẻ viết bài này chỉ xin nói đến cái giờ phút đau thương của ông mà thôi.

Khi được tin ông Nguyễn Vỹ cho hay Lê Văn Trương sắp chết và nhờ tôi đến xem sự thể ra sao. Tôi ngạc nhiên gần như hốt hoảng bởi v́ Lê Văn Trương với tôi gần gũi quá, gần gũi mấy năm gần đây trong căn nhà ở hẻm Bùi Viện, gần trong những giờ Lê Văn Trương say sưa kể chuyện đường rừng, trong lúc Lê Văn Trương ngâm thơ Quang Dũng, Lê Văn Trương viết văn nhưng lại say thơ, và tỏ vẻ phục Vũ Hoàng Chương lắm. Ban đêm nếu không đi dạo, Lê Văn Trương thường ngồi khom lưng mân mê đùa với mấy con mèo của ông. Có người nói mèo chết Lê Văn Trương khóc tới ba ngày, khóc và kể lể thảm thương c̣n hơn của ông ta chết! Rất đúng. Ông thương mèo đến nỗi tôi nghĩ tiền kiếp của ông có lẽ là Mèo cũng nên. Nhà ông thường rộn rịp bóng dáng những người bạn thanh niên, ít khi gặp người cùng thời cùng tuổi ông lui tới viếng thăm. Và Lê Văn Trương chơi với bạn trẻ, chơi với mèo, ngâm thơ sang sảng suốt đêm, hăng hái say sưa c̣n hơn những người c̣n đầy đủ sinh lực nữa. Giọng ngâm thơ từng đoạn vang lên rồi lại trầm xuống, đôi lúc tắt nghẹn khiến tôi nghĩ đến tiếng gầm gừ của ḿnh loài dă nhân trong rừng rậm, dă nhân mà trước kia là loài người đă từng sống oanh liệt, đă từng chơi hào hoa, đă từng là một vị Chủ soái cầm quân băng rừng, đă từng là một Mạnh Thường Quân! Nhưng buổi xế chiều đă hiện thân thành loài dă nhân trong rừng rú không cần phải hối tiếc than van những ǵ hết!

Sau này, lư tưởng Người Hùng của ông ít nghe ông nhắc tới, ông hay ngâm thơ nhiều hơn. Ông đă quên nhiều và buồn nhiều, cái buồn từng trải đời người, buồn của ḿnh tâm hồn cao đẹp đúng với ư nghĩa của nó.

Lê Văn Trương bằng ḷng với cái Chơi của ḿnh, đó là điều chính tôi nghĩ, ông không là một kẻ thất bại hay bất đắc chí v́ một ước vọng nào cả. Ông không cần nghĩ đến chính trị hay nghệ thuật, triết lư tư tưởng ǵ đâu. Nói như thế không có ư phủ nhận triết lư, văn chương của ông.

Nhưng lại là một người Khoái (1) chơi, biết chơi. Chơi mà không biết chán. Như một lần ông nói với tôi trong một đêm. Ông có tiền, rủ tôi và ba người con nuôi, dắt nhau xuống Quán Biên Thùy ở chợ Cầu Ông Lănh ăn cháo cá. Tôi hỏi ông có buồn không. Ông trả lời thật hăng hái:

- Tao biết chơi nên không buồn, không chán, chỉ tại người ta không biết chơi nên phải buồn vậy.

Rồi ông nói về cách chơi của ông. Tôi tiếc không thấy được Tản Đà chơi, chỉ nghe nói ông ta rất phong lưu. Nhưng tôi đă nghe, đă thấy, đă sống với Lê Văn Trương nên biết thú chơi của ông lắm. Cả đến cái việc chơi không có ǵ. Chơi với mấy cái khoen sắt, mấy cái roi ngựa cũng đă là thú rồi.

Và tôi không ngần ngại nói rằng: Văn chương nghệ thuật nào lại không thể hiện nên một đời sống lư tưởng, và cái lư tưởng sống của loài người đó là biết sống, và biết sống tức phải biết chơi, cái chơi đó chính là lẽ sống của đời người vậy. Cái chơi của một Lư Thái Bạch, của một Tản Đà không hẳn là một cái chơi tầm thường.

Lê Văn Trương già, đói và nghiện. Đó là những cái tật, những thói xấu, những tội lỗi của một nhà văn chăng? Thật ra, ông cũng chẳng coi ra ǵ những lời khen chê về ông, v́ có ai hiểu thật ḷng ông đâu. Một kẻ nghiện biết nhịn cơn ghiền để lấy tiền giúp đỡ một kẻ đau gần chết th́ kẻ nghiện đó đáng cho chúng ta cúi đầu. Một người nghiện mà suốt đời không một lời hờn oán ai như ông, tất khó t́m người thứ hai trên đời này. Kẻ viết bài này đă từng chứng kiến nhiều trường hợp đó và cũng đă từng biết nhiều trường hợp phản bội, bất nhân của người trong lớp ông.

Đau nhức là phút cuối cùng, ông biết ḿnh chết đem hết tinh thần để chống chỏi với cái chết, thật quá đỗi bi đát trên giường bệnh ở bệnh viện Saigon.

Chúng tôi đỡ ông lên đến tầng thứ nh́, ông mệt lả ra, chân co rúm lại, tôi sợ ông chết bất tử trong tay ḿnh. Ông ngồi dựa lưng vào vách thang, thở dốc.

Một lát, người y tá bảo đỡ ông lên mau, chúng tôi mỗi đứa cặp một bên nách d́u ông đi lên. Khi đó th́ bọt từ bụng ông sôi lên mép ứa ra ngoài.

Ngồi được trên giường bệnh rồi, ông dựa vào vách tường nghỉ mệt, tinh thần vẫn sáng suốt. Tôi đưa năm trăm đồng của Nguyễn Vỹ. Ông cầm và móc cái bóp đựng đầy giấy năm trăm ra bảo Phú đi mua gối, lon uống nước. Phú đi xuống đường, ông gọi tôi:

- Tao có tiền nhiều lắm, mày đi mua giùm tao một cái đồng hồ Wyler và một sợi dây đeo bằng vàng y.

Tôi lấy làm lạ nhưng ông nói mau:

- Đi mua đi, ráng giúp tao lần cuối, nghe lời tao đi.

Ông đưa tôi thêm một ngàn nhập với năm trăm của Nguyễn Vỹ và dặn:

- Đi mau, tao cần đeo để xem giờ.

Xuống lầu ra đường, tôi gặp Phú, anh bàn không nên mua v́ số tiền này là tiền của ông bán nhà, lấy bạc cọc trước mười ngàn đồng. Sợ khi lành bệnh ra rồi không c̣n tiền xài, và không c̣n nhà để ở nữa.

Tôi và Phú trở lên, Phú kḥm xuống nói với ông định không mua đồng hồ.

Lần đầu tiên tôi thấy Lê Văn Trương nổi giận, ông hét lên làm giật ḿnh những người đang nằm chung trong pḥng. Ông la rầy anh Phú khiến anh tái mặt, rồi quay lại tôi:

- Ráng giúp tao lần cuối, nghe lời tao. Tao cần có nó để mang đi…

Tôi nghe rờn rợn gáy, nghĩ tới cái chết mà ông đă tự biết trước. Ông muốn có vật ǵ bên ḿnh để mang theo.

Lập tức tôi mang tiền xuống chợ t́m mua đồng hồ và dây vàng cho ông. Giữa trưa t́m không ra tiệm bán đồng hồ Wyler, tôi vào tiệm vàng mua hai chỉ vàng giá 1400 đồng cả vàng lẫn công thợ. Đó là lần đầu tiên tôi biết được giá vàng mỗi chỉ là 650đ

Thấy tôi đem vàng về, Lê Văn Trương bằng ḷng lắm, nhưng ông lại bảo tôi đi mua cho được cái đồng hồ Wyler. Ông đưa tôi thêm tiền tất cả là 1600đ bảo đi mua cho được đồng hồ và giây mạ vàng. Tôi xuống đường gặp Phú, lần này tôi không mua và trao cả tiền cho Phú, bảo đem về gởi cho ông. C̣n tôi mệt và đói lả, tôi kêu xe về nhà.

Phú th́ đi t́m bà Trương, lúc đó đă đi đâu vắng. Qua ngày sau, tôi ngồi sửa bài ở ṭa soạn Phổ Thông th́ có người bảo Lê Văn Trương chết. Tôi không ngạc nhiên lắm v́ ông quá mệt mỏi. Nhưng tôi c̣n nhớ, Lê Văn Trương lúc gần mất, ở bệnh viện, tinh thần vẫn sáng suốt, vẫn c̣n đùa với người tiêm thuốc. Khi người đó tiêm vào làn da tay sần sùi đầy gân của ông, mấy lần rút ra rồi lại tiêm vào mà thuốc không xuống. Ông hinh hỉnh nói khao khao, giọng lúc đó đă mệt lắm, nói những ǵ nghe không rơ nhưng nét mặt thích thú lộ ra tươi tỉnh lắm.

Nguyễn Vỹ và tôi đến thăm bà Trương. Nguyễn Vỹ giở tờ giấy đắp mặt Lê Văn Trương và đặt tay lên trán ông. Lúc đó Lê Văn Trương đă không c̣n mang một ư nghĩ, một nỗi buồn vui ǵ ở đời nữa. Ông chỉ là một xác không gầy guộc mắt nhắm như ngủ, đôi g̣ má xương xẩu nhô lên đen xạm và làn da mặt xanh mét.

Lúc đó bà Trương (một người đàn bà đă sống đau khổ khốn cùng với ông suốt hai mươi lăm năm trời). Bà Trương đang kêu gào, ôm cứng xác ông, không cho người hàng xóm khâm liệm dùm.

Tôi ra ngoài đợi Nguyễn Vỹ và cũng để tránh cảnh đó, tôi muốn quên hết cái khung cảnh đó. Cái khung cảnh người chồng chết, vợ ôm xác và người con gái mệt mỏi của ông ngồi dưới chân ông yên lặng đến lạnh người. Hàng xóm thương tiếc ông, họ giúp bà Trương may tang phục chung quanh đường hẻm cạnh nhà. Nguyễn Vỹ đứng thật lâu rồi ra. Tôi và Nguyễn Vỹ ra đường. Khi chia tay, Nguyễn Vỹ nói:

- Anh thấy chưa, kiếp nhà văn như vậy đó.

 

Trần Tuấn Kiệt

  (1) Chữ Khoái đây là tiếng của ông hay hét lên khi làm xong một việc ǵ thích thú