Đoàn Thi

 Sắp tới, Úc Đại Lợi sẽ có hai vụ kiện ly kỳ.

  Trước hết là vụ kiện và những tranh tụng xoay quanh thuế Hầm mỏ. Được biết tối thứ Hai 19 tháng 3 vừa qua, Thượng viện Úc đã thông qua dự luật thuế Hầm mỏ. Chính phủ Gillard xem đây như một chiến thắng lớn và hứa hẹn sẽ chia đều cái bánh béo bở trị giá cả 11 tỷ Úc kim từ việc khai thác hầm mỏ cho mọi người dân. Nhưng trước khi luật thuế Hầm mỏ có hiệu lực vào giữa năm tới, chính phủ liên bang sẽ phải đương đầu với một cuộc chiến pháp lý cam go. Một mặt, các công ty khai thác hầm mỏ, cụ thể là “Fortescue Metals”, công ty khai thác quặng sắt lớn thứ ba tại Úc, cho biết sẽ kiện lên Tối Cao Pháp Viện. Ngoài ra, các tiểu bang giàu hầm mỏ do Tự Do lãnh đạo cũng không để cho chính phủ Liên bang được yên. Chính phủ tiểu bang New South Wales, dù có bị chính phủ Liên bang đe dọa trừng phạt, vẫn tuyên bố sẽ gia tăng tiền huê hồng. Thủ hiến Colin Barnett của tiểu bang Tây Úc khẳng định sẽ ủng hộ bất cứ hành động pháp lý nào chống lại thuế hầm mỏ. Dĩ nhiên, Liên Đảng Đối lập cũng sẽ không bỏ lỡ cơ hội để tấn công chính phủ. Một trong những lập luận được phe chống thuế hầm mỏ đưa ra là thuế này vi phạm điều 114 của Hiến Pháp Úc Đại Lợi, theo đó chính phủ Liên Bang không được phép đánh thuế trên tài sản của tiểu bang.

Vụ kiện thứ hai hiện cũng đang được dư luận trong và ngoài Úc theo dõi kỹ là vụ tranh tụng trong gia đình bà Gina Rinehart, cự phú hầm mỏ hiện được xem là người giàu có nhất nước và có triển vọng sẽ trở thành người giàu có nhất hành tinh.

Tạm gác qua thuế hầm mỏ, câu chuyện thời sự tuần này xin được dành để bàn về chuyện tranh giành trong gia đình bà Rinehart, bởi vì câu chuyện cũng có thể gợi lên một số suy nghĩ về vấn đề giáo dục và các mối quan hệ trong gia đình, thường được người Việt Nam tóm tắt trong câu nói “con hư tại mẹ, cháu hư tại bà”.

 

Không ai giàu ba họ

 Được thừa hưởng gia tài là một chuyện, mà gìn giữ và phát huy gia tài là một chuyện khác. Gia tài, vốn là kết quả của công lao mồ hôi nước mắt cha mẹ để lại, nếu không được con cái tiếp tục bồi đắp cũng bằng công sức, thì không chóng thì chày cũng sẽ hao mòn và tiêu tán. Nếu con cái không bảo tồn và phát huy được gia tài để lại thì lỗi cũng một phần do cha mẹ vì không giáo dục con cái đầy đủ.

Một người thừa kế một gia tài kết xù tại Úc, xin được giấu tên, đã nói với báo The Australian rằng Úc Đại Lợi đang có một nhóm ngày càng lớn “những đứa con được thừa hưởng quỹ ký thác gia đình” và những đứa con này chỉ “giỏi” có mỗi một điều là “hưởng được vàng bạc của gia đình” mà thôi. Người thừa kế giàu có này giải thích rằng có rất nhiều con cái của những gia đình giàu có chỉ biết ngày đêm hưởng thụ và sống không có mục đích. Lý do là vì cha mẹ họ, do quá bận làm giàu cho nên không còn thì giờ dành cho con cái. Không thiếu trường hợp cha mẹ phải “trả tiền” cho con cái để chúng khỏi xía vào công việc làm ăn của mình.

Số người giàu từ đời cha đến đời con và đời cháu không phải là số nhiều. Đa số đều rơi vào chuyện tranh giành xâu xé nhau.

Năm 1990, đế quốc truyền thông “Warwick Faifax” của gia đình Warwick suýt phá sản nếu không kịp thời được cứu vãn bằng cách đẩy các thành viên gia đình ra khỏi ban điều hành. Warwick con phải chạy sang Mỹ làm ăn mới có thể trưởng thành hơn.

Quan hệ giữa cha con ông Richard Pratt, triệu phú phất lên nhờ nghề tái chế thùng các tông, xấu đến nỗi người con đành phải sang Hoa kỳ để không phải đi theo con đường của cha mình. Một người trong gia đình ông Pratt cho biết ông đã từng bảo con mình là một thằng ngốc. Thật ra, sau khi sang Mỹ, Anthony Pratt đã làm ăn phát tài, nhờ cá tính và nỗ lực riêng chứ không nhờ dựa cậy vào uy thế và sự giúp đỡ của cha mình. Nhưng chọn một con đường khác và tự lực cánh sinh như trường hợp con cái ông Warwick và ông Pratt không phải là nhiều.

Ông John Symond, người sáng lập công ty “Home Loans”, đã tự tay xây dựng được một tài sản trị giá 600 triệu Úc kim. Ông nói rằng con cái ông phải làm việc mới mong tìm thấy mục đích cho cuộc sống và rèn luyện được nhân cách. Theo ông, chỉ nhờ làm việc, con cái mới nhận ra vai trò của chúng trong công việc của gia đình. Chính vì thế mà ông đã để cho người con trai 28 tuổi của mình tham gia vào công việc của ông.

Theo giáo sư Sandy Rea, một chuyên gia tâm lý thuộc trường đại học Melbourne, cha mẹ giàu có nào bỏ tiền ra để cho con cái vui chơi hầu có thì giờ để kinh doanh, đều không tránh khỏi những hậu quả rắc rối về sau. Chuyên gia này nói rằng cha mẹ cần phải theo dõi sự phát triển của con cái; con cái cần phải tập tính cương quyết và tự chủ khi gặp khó khăn. Cho con cái mọi sự mà không gần gũi với chúng, điều đó không những hạ giảm sự tin tưởng của chúng mà còn khiến chúng khinh thường cha mẹ.

 

Câu chuyện gia đình Hancock

 Câu chuyện gia đình Hancock là một điển hình.

Trước khi qua đời, ông Lang Hancock, cự phú hầm mỏ, đã để lại di chúc trong đó ông cho thành lập một Quỹ tín thác gia đình để bảo đảm tương lai cho 4 đứa cháu ngoại của ông, tức con của bà Gina Ginehart. Cũng theo di chúc, bà Gina được chỉ định làm người điều hành duy nhất của Quỹ tín thác cho đến ngày đứa cháu út của ông là Ginia Rinehart được 25 tuổi. Đúng vào kỳ hạn này thì 4 người cháu ngoại của ông Hancock đương nhiên được quyền chia đều quỹ tín thác và như vậy mỗi người đều tức khắc trở thành tỷ phú. Nhưng dạo tháng 9 năm ngoái, bà Ginehart tuyên bố rằng 3 người con lớn của bà là John Langley Hancock, Bianca Rinehart và Hope Rinehart Welker “rõ ràng chưa đủ khả năng” để điều hành quỹ tín thác gia đình. Theo bà, ba người này “không có kỹ năng, kiến thức, kinh nghiệm, phán đoán hay tinh thần trách nhiệm để quản lý Quỹ”. Đây là lý do khiến cho 3 người con này quyết định đưa mẹ mình ra tòa để giải quyết vấn đề.

Quan hệ giữa bà Ginehart và con cái bà cũng phản ảnh mối quan hệ không mấy tốt đẹp giữa bà và cha bà, ông Lang Hancock. Trước kia, bà luôn xem cha mình như thần tượng. Năm 12 tuổi, trong một cuộc phỏng vấn trên đài BBC, bà mô tả cha mình như một người đàn ông “gần như hoàn hảo”. Tuy nhiên, mối quan hệ cha con đã trở nên xấu đi khi ông Hancock quyết định cưới người phụ nữ giúp việc người Phi Luật Tân tên là Rose Lacson. Mối quan hệ tồi tệ đến nỗi trong một lá thư viết cho con gái, ông Hancock viết rằng ông chỉ muốn nhớ hình ảnh của một đứa con gái dễ thương, có khả năng và hấp dẫn chứ không phải một người đàn bà “tham lam, thù vặt”. Trong thư trả lời, bà Ginehart không ngần ngại gọi người kế mẫu của mình là “một con điếm Phi”.

Năm 18 tuổi, bà Ginehart đã làm cho cha mình thất vọng khi lấy một thanh niên người Anh tên là Greg Milton, được ông mướn coi kho của gia đình. Năm 1979, sau khi hai người đã có hai con, bà Ginehart đã chia tay với ông Milton. Theo một thỏa thuận trong hồ sơ ly dị, ông Milton đồng ý sẽ không bao giờ công khai hóa chuyện gia đình cũ và kể từ đó cũng không bao giờ gặp lại con cái.

Cuộc hôn nhân thứ hai của bà Ginehart với ông Frank Rinehart, một luật sư người Mỹ lớn hơn bà gần 30 tuổi, lại càng làm cho cha bà thất vọng hơn. Ông quyết định không dự đám cưới của hai người vì cho rằng họ đang có âm mưu loại ông ra khỏi các công ty. Chính vì vậy mà ông Hancock đã truất con gái mình khỏi chức giám đốc của các công ty của ông và ngay cả đe dọa đưa bà ra tòa vì tội xen vào chuyện làm ăn của ông.

Bà Rinehart cũng tố cáo cha mình đủ điều và đe dọa sẽ kiện ông vì mờ ám trong chuyện sổ sách. Trong một lá thư viết cho cha, bà chửi ông là người “dối trá, hăm dọa và xuyên tạc”.

Cha con chỉ làm hòa với nhau khi ông Hancock sắp qua đời. Nhưng chuyện tranh giành, ăn thua đủ trong gia đình dường như đã thấm vào trong máu của dòng họ Hancock.

 

Mẹ nào con nấy

 Bà Rinehart luôn cho rằng sự nghiệp hiện nay là do tay bà làm nên và bà là người đã cứu vãn cho đế quốc của ông Hancock khỏi bị sụp đổ sau khi ông qua đời. Bà nói rằng hầu hết tài sản ông để lại đều được dùng để trả nợ hay để trả cho các phí tổn về kiện tụng. Tiền mặt thì không bao nhiêu, các ngân phiếu “lủng” lại đầy trong các ngăn kéo. Trong thập niên đầu sau khi ông Hancock qua đời, thuế tài nguyên chỉ vừa đủ để trả nợ.

Thật ra, theo ký giả Tim Treadgold, người chuyên theo dõi sinh hoạt của gia đình Hancock, những lời huênh hoang trên đây của bà Rinehart hoàn toàn không đúng với sự thật. Bởi lẽ một mặt bà vẫn nh́n nhận rằng cha bà là cha đẻ của kỹ nghệ khai thác quặng sắt của Úc Đại Lợi, mặt khác, bà lại bảo rằng ông gần như đưa sự nghiệp gia đình đến chỗ phá sản.

Ngoài ra, các tài liệu được trưng dẫn tại tòa án cho thấy chưa có người nào trong 3 người con lớn của bà được giao cho những công việc lâu dài, mà chỉ giữ những vai trò ngắn hạn mà thôi.

Bà Rinehart cho rằng phá sản có thể là điều tốt cho con cái bà, bởi vì nhờ đó họ mới chịu làm việc và nhìn lại cái lối sống nhung lụa của họ. Bà nói rằng 3 người con lớn này không chịu nghe lời khuyên của các bạn bè trong gia đình để bung ra làm ăn, mà chỉ muốn ngồi đó để hưởng nhà cao cửa rộng và mọi thứ tiện nghi giàu sang khác. Bà đe dọa rằng nếu con cái bà lấy tiền trong quỹ tín thác ra thì họ sẽ phải đóng hàng trăm triệu lợi thuế lợi nhuận và như vậy quỹ có thể bị khánh tận.

Các điện thư trao đổi giữa bà Rinehart và 3 người con lớn của bà cho thấy không hề có chút tôn trọng nào giữa mẹ con.

Ông John Hancock, năm nay 36 tuổi, tưởng sẽ là người đứng ra điều hành công việc của gia đình. Nhưng theo một quan sát viên, John Hancock phải “bước qua xác mẹ mình” may ra mới có thể được giao cho vai trò lãnh đạo trong đế quốc quặng sắt này. Trong một điện thư, bà Rinehart viết cho người con trai duy nhất: “Hãy ngưng ngay cái trò ngu dại. Anh luôn cho rằng anh muốn nắm vai trò lãnh đạo, nhưng tiếc thay, trong quá khứ anh đã từng làm những quyết định sai lầm”.

Thật ra, bà Rinehart chưa bao giờ giao cho con trai mình một trách nhiệm lớn lao nào cả. Ông chỉ làm việc bán thời gian cho công ty “Hancock Prospecting” cho đến khi bị cho nghỉ việc cách đây một thập niên. Kể từ đó ông chỉ sống nhờ lợi tức từ quỹ tín thác và những vay mượn từ công ty của gia đình với những điều kiện rất nặng nề. Chẳng hạn, theo một hợp đồng được ký năm 2005, ông phải cay đắng nhận một số tiền là 398 ngàn Úc kim và được xử dụng các ngôi nhà sang trọng tại Sydney và Perth với điều kiện là ông không được hé môi cho giới truyền thông biết chuyện gia đình.

Các cuộc thương lượng trong nội bộ có thể cho phép ông Hancock được có việc làm trong công ty của gia đình và hưởng được nhiều lợi tức, nhưng vẫn phải chấp nhận một điều kiện nghiệt ngã là không được xì ra bất cứ điều gì với giới truyền thông. Trong khi đó, nếu được chia phần từ Quỹ tín thác gia đình thì ông đã có thể bỏ túi cả tỷ Úc kim. Đây chính là lý do khiến ông và hai người con gái lớn của bà Rinehart đành phải lôi bà ra tòa.

 

Quyết ăn thua đủ

 Khi một gia đình giàu có lôi nhau ra tòa thì chỉ có chuyện “từ chết đến bị thương” mà thôi. Án phí và tiền luật sư trong một vụ kiện cáo như thế là điều có lẽ không thể tưởng tượng được. Bà Rinehart tìm cách thuyết phục con cái bà nên bỏ vụ kiện bởi vì theo bà họ không có “phương tiện” để đeo đuổi vụ kiện. Ngoài ra, vấn đề lại rắc rối thêm là bởi vì cổ phần của quỹ tín thác không thể được xử dụng để thế chấp cho bất cứ sự vay mượn nào từ ngân hàng hay có thể mang ra bán cho một người ngoài gia đình.

Ông Tad Watroba, giám đốc của công ty Hancock Prospecting, cho biết bà Rinehart và người con gái út của bà là cô Ginia Rinehart cho biết họ muốn nhờ người đứng ra làm trung gian để giải quyết chuyện “tranh chấp gia đình” thay vì đưa nhau ra tòa. Theo ông Watroba, nếu bên nguyên cáo đồng ý như thế, thì gia đình Rinehart sẽ tránh được bao nhiêu phí tổn không cần thiết trong vụ kiện.

Tuy nhiên, ông John Hancock nói rằng chuyện đưa nhau ra tòa là điều cần thiết để chấm dứt vai trò là “người điều hành duy nhất” của Quỹ mà bà Rinehart muốn bám vào. Theo ông, đây là điều chỉ có thể giải quyết trong tòa mà thôi.

Về phần bà Rinehart, bà hy vọng rằng thuế lợi nhuận kếch xù do việc xé lẻ quỹ tín thác và nguy cơ khánh tận của quỹ sẽ thuyết phục 3 người con của bà nghĩ lại. Ông Wartroba cũng nói đến những nguy cơ về an ninh mà 3 người con lớn của bà Rinehart phải đương đầu một khi các tài liệu được tòa cho công bố. Nhưng bà Hope Rinehart Welker, một trong 3 người con lớn của bà Rinehart, nói rằng họ buộc lòng phải đưa nội vụ ra tòa bởi vì không còn một chọn lựa nào khác.

Tựu trung, giềng mối dẫn đến thảm kịch của gia đình tỷ phú Rinehart vẫn là lòng tham. Gia đình giàu có này đã có tất cả, trừ tình nghĩa gia đình mà tiền của không thể mua được.

Đoàn Thi