Lê Quế Lâm

Bốn mươi năm trước, tổng thống HK Richard Nixon đã đến viếng thăm Trung Quốc từ ngày 21 đến 28/2/2972. Ông tự hào đây là “Tuần lễ thay đổi cục diện thế giới” (The week that changed the world). Nhắc lại sự kiện lịch sử này, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Hưng có bài viết “Mở cửa Bắc Kinh, Đóng cửa Sàigòn”, được báo Sàigòn Times Úc châu trích đăng ngày 16/2/2012.

Tác giả cho biết, trong tài liệu mới được giải mật thì trong buổi họp làm việc đầu tiên với phía Trung Hoa (TH) tại Bắc Kinh (22/2/1972) TT Nixon đã nói thẳng thừng ý định của ông là rút quân hoàn toàn khỏi VN: “Chúng tôi đã tự nguyện rút hết quân mà không để lại cái “đuôi” nào –như lời Thủ tướng Chu Ân Lai đã nói- và chúng tôi sẽ có ngưng bắn trên toàn cõi Đông Dương miễn là chúng tôi lấy lại được tù binh. Sau đó, chúng tôi sẽ để cho dân chúng ở đó tự quyết định lấy mọi việc”. (We have offered to withdraw all Americans, with no “tail” behind –to use the Prime Minister’s expression- and you have a cease fire throughout Indochina provide we get our prisoners back. Then we would let the decision be made by the people there”.

Nixon cũng than phiền về việc Bắc Việt cứ...“khăng khăng đòi chúng tôi giải quyết không những vấn đề quân sự mà còn muốn chúng tôi phải áp đặt một tương lai chính trị bằng cách triệt bỏ chính quyền hiện tại và áp đặt một chính quyền do họ lựa chọn. Điều này chúng tôi không thể làm được vì vừa rút quân vừa thông đồng với phía địch để lật đổ một đồng minh thì từ nay không quốc gia nào sẽ tin cậy HK nữa”. Rồi dường như muốn nhắn nhủ Hà Nội, Nixon thêm “Chúng tôi sẽ không ra đi mà không có một hiệp định”. Bấy giờ việc HK giao hảo với TH mới là chính yếu, và VN đã trở thành một chướng ngại trong việc giao hảo. Nixon cam đoan với Chu Ân Lai “Chúng tôi rất thành thật trong buổi nói chuyện này. Tôi muốn cam đoan với thủ tướng rằng tôi đang gỡ bỏ cái ung nhọt này một cách nhanh chóng nhất mà tôi có thể làm. Vị tiền nhiệm của tôi gửi 500 ngàn quân sang VN. Việc tôi sẽ chấm dứt sự can dự của HK chỉ là vấn đề thời gian. Về điểm này tôi có thể nói chắc chắn với Ngài như vậy... Tất cả những điều chúng ta đang nói thật ra là làm cho tiến trình mau lẹ hơn, không phải bằng cách chúng tôi hấp tấp rút quân mà bằng một hiệp định”.

Đó là những chuyện đã xẩy ra tại BK, nhưng vừa về tới Washington TT Nixon liền viết thư cho TT Thiệu (ngày 2/3/1972) cam đoan “chúng tôi không có thương lượng bất cứ điều gì sau lưng những người bạn của Hoa Kỳ, đã không có thỏa thuận nào hết” (We negociated nothing behind the backs of friends of the United States, there was no secret deals). Để cho có trọng lượng, Nixon còn khẳng định: “Ngài có thể tin chắc là tôi sẽ làm mọi cách trong quyền hạn của tôi để bảo đảm rằng sự hy sinh to lớn của hai dân tộc Việt & Mỹ sẽ không bị uổng phí...” (You may be certain that I will do all in my power to insure that the enormous sacrifice of the Vietnamese and American peoples do not come nothing).

Cũng trong tài liệu được giải mật, trong hai ngày 21 và 22/6/1972, Kissinger lại đi BK gặp Chu Ân Lai để nói rõ hơn về chính sách của HK đối với MNVN: “Tôi tin rằng nếu có một khoảng thời gian vừa đủ giữa lúc chúng tôi rút quân và những gì xẩy ra sau đó thì vấn đề gần như chắc chắn có thể khoanh gọn như là chuyện nội bộ của Đông Dương. Điều quan trọng là phải có một khoảng thời gian hợp lý giữa thoả hiệp ngưng bắn và một cơ hội hữu lý để thương thảo chính trị...Lý luận của tôi là chúng tôi muốn đặt ra một khoảng thời gian giữa kết cuộc quân sự và kết cuộc chính trị. Không ai có thể tưởng tượng được rằng lịch sử sẽ kết thúc ở bán đảo Đông Dương với một cuộc ngưng bắn”.

Hôm sau Kissinger phác họa một kịch bản theo đó BV có thể toàn thắng. Mặc dầu HK không thể tự mình làm cho điều ấy xẩy ra, nhưng ông nói úp mở: “Do kết quả của diễn biến lịch sử mà chuyện đó xẩy ra trong một thời gian, thì nếu chúng tôi sống được với chính phủ CS của TQ, chúng tôi cũng có thể chấp nhận như vậy ở Đông Dương”. Ông cũng nhắn qua Chu Ân Lai rằng HK tôn trọng Hà Nội như một “thực thể thường trực” (permanent entity) và là thực thể mạnh nhất trong vùng “Và chúng tôi không có ý tiêu diệt hay đánh bại họ”. Khi Chu Ân Lai hỏi cho rõ hơn, Kissinger thừa nhận rằng Mỹ có thể chấp nhận cho CS tiếm quyền bằng võ lực nếu điều này xẩy ra một thời gian khá lâu sau khi Mỹ đã rút lui. “Nếu một tháng sau khi có hiệp ước hòa bình để Mỹ rút quân và trao đổi tù binh, nội chiến xẩy ra thì Mỹ coi đó là một âm mưu và sẽ quay trở lại VN và nếu sau một khoảng thời gian lâu dài, chuyện nội chiến xẩy ra, sau khi chúng tôi không còn can dự nữa, thì theo xét đoán của cá nhân tôi, có rất ít khả năng Mỹ sẽ quay trở lại”.

Ts Hưng kết luận: Như vậy, kịch bản này có ba giai đoạn: 1- Ký kết một hiệp định để HK triệt thoái trong danh dự. 2- Tôn trọng một khoảng thời gian giữa triệt thoái và sự sụp đổ sẽ xẩy ra (thời gian này phải “coi cho được” chứ không phải là một tháng); 3- Mỹ có thể chấp nhận một chính quyền CS ở Sàigòn.

Nhận định trên không có gì mới lạ, Ts Hưng chỉ nhắc lại những gì ông đã khẳng định từ mấy chục năm trước...Nhưng ông đã lầm lẫn khi đề cập đến buổi họp làm việc đầu tiên của Nixon với phía Trung Hoa ngày 22/2/1972. Nội dung đó xuất phát từ cuộc đàm luận kéo dài từ 2.05 PM đến 6.05 PM giữa Kissinger và Chu Ân Lai tại Đại sảnh đường Nhân dân ở Bắc Kinh ngày 20/6/1972. (National Security Archieve, Doc 10, P.35 Memorandum of Conversation with Zhou Enlai, 20 June-1972) Tài liệu này đã được giải mật ngày 26/5/2006. Tôi không tin ông Hưng lầm lẫn, ông thay đổi lịch sử để chứng minh sự dối trá của TT Nixon. Năm 1987 khi xuất bản quyển Hồ Sơ Mật Dinh Độc Lập, Ts Hưng cũng thay đổi lịch sử khi đề cập đến tài liệu “Chỉ dẫn tổng quát về ngưng bắn” của CS khi hiệp định Paris được công bố ngày 26/10/1972.

Ngày 18/10/1972, Kissinger mang bản dự thảo HĐ Paris đến Sàigòn tham thảo với TT Thiệu. Ông không đề cập gì đến việc ký kết, chỉ thảo luận các chi tiết với TT Thiệu và ghi nhận 69 điểm chống đối của VNCH. Trong 5 ngày ở Sàigòn, TT Thiệu tiếp Kissinger một cách lạnh nhạt, Bí thư Hoàng Đức Nhã còn có thái độ và lời lẽ bất kính đối với vị Cố vấn An ninh Quốc gia của TT Nixon. Trở về Mỹ, Kissinger báo cho Lê Đức Thọ biết hiệp định chưa thể ký ngày 26/10/1972. Nhưng, xế chiều ngày 25/10/1972, từ bản doanh Bộ Tư lịnh Tiền phương QĐ1 ở Phú Bài (Huế), Trung tướng Ngô Quang Trưởng khẩn trình TT Thiệu một tin quan trọng: Cảnh sát Đặc biệt QK1 vừa tịch thu một mật điện của Bộ Tư lịnh Quân khu 5 CS gởi Thị đội Tam Kỳ (Quảng Tín) cho biết một hiệp định ngưng bắn sẽ được ký kết ngày 26/10/1972. Kèm theo mật điện là phương án hướng dẫn việc cấm cờ lấn đất giành dân. Tài liệu được chuyển khẩn cấp về Bộ Tổng Tham mưu, người viết bài này đã khai thác tài liệu nói trên và đích thân đến trình bày với tướng Đặng Văn Quang -Cố vấn An ninh Quốc gia. Sự kiện trên được Ts Hưng trình bày trong Chương V: Mưu đồ của Kissinger trong sách HSM/DĐL, nhưng ông đổi ngày 25/10 thành ngày 17/10 năm 1972, để chứng minh sự dối trá của Kissinger

Việc Ts Nguyễn Tiến Hưng bêu xấu TT Nixon và Kissinger không phải là mục đích của bài viết này. Mở cửa Bắc Kinh là đường lối chiến lược của HK nhằm phân hóa khối CS quốc tế giúp Mỹ trở thành siêu cường quốc duy nhất của thế giới. Giữ mãi định kiến mở cửa Trung Cộng, HK đã phản bội VNCH không có lợi ích gì, chỉ để thỏa lòng thù hận cá nhân. Tại sao không vì quốc gia dân tộc, tìm hiểu chủ trương trên của HK đã giúp VN rút tỉa bài học gì để giúp đất nước sớm thoát khỏi thảm họa hiện nay? Qua hành động mở cửa Bắc Kinh, HK đã cảnh báo Sàigòn và sau đó giúp Hà Nội thức tỉnh.

Trong diễn văn nhậm chức ngày 20/1/1969, TT Nixon tuyên bố sẽ chấm dứt chiến tranh VN trong danh dự và trên căn bản hợp lý được mọi người chấp nhận, từ đó tạo dựng một nền hòa bình bền vững cho thế giới. Để đi tiên phong trong mục tiêu này, tháng 6/1969 tại đảo Guam, Nixon tuyên bố rút 25 ngàn quân Mỹ khỏi MNVN và sẽ tuần tự rút thêm theo một lịch trình sắp sẵn. Ông cho rằng từ khi Thế chiến II chấm dứt đến nay, các cuộc xung đột tranh giành ảnh hưởng giữa các cường quốc tiếp diễn không ngừng. Tình trạng căng thẳng đó, theo quan điểm của TC, xuất phát từ tham vọng bá quyền của hai siên cường Nga và Mỹ. Nay, với sự rút lui của HK, sự đe doạ của chủ nghĩa thực dân mới không còn nữa thì nghĩa vụ quốc tế của những người CS cũng không còn cần thiết. Nhờ đó hiểm họa của cuộc tranh chấp bá quyền sẽ giảm đi, nhường chỗ cho giai đoạn hòa bình hợp tác. HK đã thương thảo với LX về vũ khí chiến lược từ tháng 11/1969 ở Helsinski. HK dành cho LX hưởng quy chế tối huệ quốc trong việc giao thương và bán cho LX một số lớn lúa mì với giá rẻ và điều kiện thanh toán dễ dàng. HK thừa nhận TQ là một thực thể chính trị quan trọng cho sự hợp tác hòa bình, nên không còn phủ quyết việc TC xin gia nhập LHQ. Từ 1971, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa trở thành hội viên chính thức của LHQ và là thành viên của Hội đồng Bảo An ngang hàng với LX với HK. Đó là cơ sở để Nixon đến BK và MTK mở ra một kỷ nguyên hòa bình cho thế giới. Với sự thỏa thuận của LX và TC, HK sẽ chấm dứt chiến tranh VN trong danh dự, trên căn bản được ba phe VN chấp thuận.

Trước khi đi TC, TT Nixon gởi đến TT Thiệu lá thư đề ngày 31/12/1971. Đây là lá thư đầu tiên trong 27 bức thư của Nixon gởi TT Thiệu trong giai đoạn 1972-1973. Ông viết: “Nhân lúc đang chuẩn bị cho chuyến đi Bắc Kinh sắp tới của tôi để gặp gỡ và nói chuyện với cấp lãnh đạo CHNDTH, tôi muốn chia sẻ với Ngài một vài ý nghĩ về những cuộc đàm thoại tôi trông đợi sẽ diễn ra ở đó. Mục đích chính là làm sáng tỏ lập trường của chính phủ chúng tôi và của chính phủ TQ về những vấn đề hiện đang làm hai bên ngăn cách. Những khác biệt giữa hai bên thì sâu xa, phức tạp và sẽ không thể giải quyết được một cách dễ dàng. Tuy nhiên tôi hy vọng rằng những cuộc đàm thoại này ở BK sẽ là một bước lớn nhất đưa tới việc làm nhẹ bớt những căng thẳng lâu năm giữa TQ và HK, đó là một diễn biến có thể mang lại lợi ích trường cửu cho Á châu và toàn thế giới.

Những cuộc đàm phán này sẽ chỉ nhằm vào những vấn đề song phương giữa TQ và chúng tôi, bao gồm nhiều vấn đề. Do những khác biệt cố hữu giữa hai bên, vấn đề liên hệ ngoại giao chính thức không được đặt ra. Ngài có thể tuyệt đối an tâm rằng tôi sẽ không làm một thỏa hiệp nào tại BK có hại cho các quốc gia khác hoặc về những vấn đề liên quan đến các quốc gia khác. Giả sử vấn đề chiến tranh VN có được nêu lên ở BK, tôi xin cam đoan với Ngài rằng tôi sẽ đưa ra lập trường của HK và của VNCH một cách minh bạch và mạnh mẽ là cuộc chiến tại VN phải được kết thúc bằng những cuộc thương lượng trực tiếp với Hà Nội, hoặc nếu không được như thế, thì bằng khả năng mỗi ngày một lớn của VNCH để tự vệ chống lại sự xâm lược của Hà Nội. Tôi muốn cấp lãnh đạo TQ hiểu rõ rằng hai chính phủ chúng ta đứng vững với nhau về vấn đề sinh tử này.

Riêng chuyến viếng thăm của tôi tại Mạc tư Khoa vào tháng 5/1972, tôi muốn nói rõ là HK không hề có ý định dàn xếp qua mặt những nước bạn và đồng minh của mình trong bất cứ vấn đề nào liên quan đến an ninh của họ”.

Ngày 21/2/1972 Nixon đến BK. Trong cuộc họp thượng đỉnh đầu tiên, Mao trạch Đông và Nixon đề cập đến tình trạng bất ổn định trên thế giới. Theo Mao, nguyên nhân xuất phát từ tham vọng bá quyền, tranh giành ảnh hưởng của hai siêu cường. Nixon hỏi: “Đối với Trung Quốc, thì sự xâm lăng từ Mỹ hay sự xâm lăng từ Liên Xô, nguy cơ nào là nghiêm trọng nhất?” Mao trả lời “Nguy cơ từ Liên Xô”. Khi đề cập đến chiến tranh VN, Mao cho biết là Quân đội TQ sẽ không vượt qua biên giới của mình, bất chấp những gì xảy ra ở Đông Dương. Ông nói: “Hiện nay vấn đề xâm lược do Mỹ hay do Trung Quốc gây ra là tương đối nhỏ, vì các ông muốn rút một phần quân đội của các ông về đất mình, còn quân đội chúng tôi thì không kéo ra nước ngoài” (At the present time, the question of aggression from the United States or aggression from China is relatively small...You want to withdraw some of your troops back on your soil; ours do not go abroad) cho thấy LX là mối quan tâm chủ yếu của BK đối với nền an ninh thế giới. Thông cáo chung Thượng Hải kết thúc chuyến công du lịch sử của tổng thống HK tại TQ nêu rõ: “Cả hai bên đều không mưu cầu bá quyền và đều phản đối bất cứ nước nào hay tập đoàn nào cố gắng thiết lập bá quyền đó ở khu vực Á châu”.

Cuối tháng Ba, BV mở cuộc tấn công mùa Hè 1972, vượt vĩ tuyến 17 tấn công MN. Ngày 5/4 Nixon chuyển đến TT Thiệu lá thư: “Vào giờ phút đầy thử thách lớn lao này cho nhân dân VN, tôi cho Ngài biết là Ngài được sự ủng hộ trọn vẹn của tôi với tư cách tổng thống và tổng tư lịnh Quân lực HK. Việc Hà Nội tràn qua đường phân ranh tạm thời của năm 1954 là một sự vi phạm trắng trợn, chẳng những đối với HĐ Genève 1954 mà cả với những điều kiện đã thỏa thuận năm 1968 để HK ngưng oanh tạc BV...Tôi xin cam đoan với Ngài, chúng tôi sẽ không ngần ngại thi hành bất cứ biện pháp quân sự nào cần thiết để yểm trợ cuộc đấu tranh mãnh liệt và dũng cảm hiện thời của quí quốc..” Ba hôm sau, Nixon ra lịnh tái oanh tạc miền Bắc sau 3 năm 5 tháng đình chỉ để đàm phán hòa bình. Lúc bấy giờ Kissinger đang ở Mạc Tư Khoa để chuẩn bị cho chuyến đi LX của Nixon vào hạ tuần tháng 5 tới, ông được chỉ thị phải đòi Breznhev chấp nhận hợp tác với HK để hòa giải vấn đề VN. Nixon coi đây là điều kiện tiên quyết trước khi thảo luận các đề tài khác. HK khẳng định sẽ không có một thỏa ước nào với LX cho đến khi nào LX thuyết phục được Hànội chấm dứt chiến tranh bằng thương thuyết.

Từ LX trở về, Kissinger mang theo thông điệp của Breznhev cho biết BV sẵn sàng thương thuyết để chấm dứt cuộc chiến. Nhưng khi đàm phán tái tục ngày 2/5/72, BV vẫn tỏ ra cứng rắn trong những đòi hỏi, đồng thời tiến hành kế hoạch quân sự bao vây An Lộc. Để chống lại lời tố cáo của Nixon lên án BV vượt vùng phi quân sự xâm lược NVN, Lê đức Thọ nói rằng: “bất cứ nơi nào trên đất nước VN bị xâm lược thì mỗi người VN đều có quyền và nghĩa vụ chiến đấu chống xâm lược để bảo vệ độc lập và tự do của tổ quốc”. Kissinger mô tả thái độ của BV khiến ông không thể chịu nổi phải ngưng buổi họp ra về. Việc LX hứa hẹn thuyết phục Hànội tỏ ra thất bại. Ngày 8/5/72 Nixon ra lệnh thả mìn, phong tỏa các cảng Hànội, Hải phòng. Cùng ngày Nixon gởi đến TT Thiệu lá thư thông báo quyết định này. Ông xác nhận “Xứ sở Ngài cũng như xứ sở tôi không bao giờ bắt Hànội phải chịu một sự thất bại quân sự. Chúng tôi luôn luôn cố gắng chấm dứt cuộc xung đột qua ngõ thương thuyết bằng cách để cho nhân dân MNVN còn được cơ hội quyết định tương lai mình mà không bị bên ngoài cưỡng ép hay can thiệp”.

Dù có những hành động quyết liệt đối với Hànội, cuộc họp thượng đỉnh Nga Mỹ vẫn tiến hành như dự liệu. Nixon cho rằng không có con đường nào khác tốt hơn cho LX và HK là phải chấm dứt đối đầu và xung đột, chấp nhận nguyên tắc bất can thiệp, tôn trọng quyền tự quyết của các dân tộc. Đó là giải pháp giúp các cường quốc rút khỏi các vùng tranh chấp, tạo bầu không khí hiểu biết lẫn nhau để phát triển mối thân hữu trên cơ sở đôi bên cùng có lợi. Một loạt dự án hợp tác Nga Mỹ được vạch ra. Hai bên đã ký một thỏa ước lịch sử về “hạn chế vũ khí tấn công chiến lược” (SALT)

 Sau khi dàn xếp xong với LX, hạ tuần tháng 6/72 Kissinger được lịnh Nixon trở lại BK tìm sự thỏa hiệp với TQ để kết thúc chiến tranh VN. Trong tài liệu mật của Văn khố Quốc gia Mỹ được công bố ngày 26/5/2006 có ghi lại cuộc đối thoại giữa Kissinger và Chu Ân Lai ngày 20/6/1972. Trước tiên, Chu yêu cầu Kissinger cho biết ý định của Mỹ giải quyết vấn đề VN như thế nào, và ông sẽ nêu các thắc mắc. Kissinger cho biết “HK thật tâm muốn chấm dứt cuộc chiến này nên đã mở đầu thương thuyết với Hànội từ 1967. Chúng tôi quan niệm nước VNDCCH là một thực tế mạnh nhất ở Đông Dương. Chúng tôi không có lợi gì khi làm tan vỡ hay đánh bại thực thể đó. Tôi không hiểu tại sao Hànội không thấy được sự việc đó”. Chu góp ý, vì “Hànội quan tâm đến chính sách VN hóa chiến tranh của HK”. Kissinger giải thích, vì “HK muốn tách rời chuyện chính trị với chuyện quân sự để chúng tôi có thể rút lui và để cho các lực lượng tại chỗ giải quyết với nhau. Hànội đòi một điều mà chúng tôi không làm được -dù làm tổn thất quan hệ giữa hai nước chúng ta- là lật đổ một chính quyền bạn. Không phải vì HK thương tiếc một cá nhân nào hay thích chính quyền thân Mỹ ở Sàigòn. Lý do không làm được là vì chúng tôi không chấp nhận một chính sách ngoại giao dựa trên sự phản bội”. Kissinger nói thêm: “tháng Bảy năm trước, ông thủ tướng nói với tôi ‘TQ sẽ không nói chuyện với HK chừng nào HK chưa lật đổ chế độ Tưởng giới Thạch ở Đài Loan’. Chúng tôi đã không làm việc đó dù rất trân trọng quan hệ giữa hai nước chúng ta”.

Trả lời câu hỏi của Chu: “Nếu sau khi HK rút quân và tù binh được trao trả hết, chiến tranh bùng nổ trở lại thì HK sẽ làm gì. Tôi thấy ông khó trả lời câu hỏi này”. Kissinger nói: “Khó trả lời là vì tôi không muốn khuyến khích một chuyện như vậy. Nhưng tôi thí dụ như đề nghị ngưng bắn ngày 8/5 vừa rồi của HK được chấp thuận nghĩa là có 4 tháng để rút quân và 4 tháng để trao trả tù binh, và vào tháng thứ năm chiến tranh lại bùng nổ thì chúng tôi phải xem là chúng tôi bị lừa gạt và đương nhiên chúng tôi không thể chấp nhận. Trái lại, nếu Hànội thương thuyết một cách nghiêm chỉnh với NVN, và sau một thời gian dài, chiến tranh bùng nổ lại thì chúng tôi không trở lại, có phần chắc là không”.

Khi đề cập đến chính quyền Sàigòn, Chu cho rằng: “Đó là thảm kịch do (NT Foster) Dulles tạo ra và bây giờ ông nếm vị chua của nó”. Kissinger đáp: “Tôi đồng ý với ông, vấn đề trước mắt chúng ta là thảm kịch VN”. Chu hỏi tiếp: “Nhưng ông có thể rũ bỏ thảm kịch đó? Kissinger trả lời dứt khoát: “Không. Rút quân thì được, nhưng HK sẽ không thuận những điều kiện khác. Tôi đã hội đàm 13 lần, trong đó 8 lần với ông Lê đức Thọ, tôi thường nói với ông ấy ‘cả hai bên nên đặt mục tiêu thương thuyết cho rõ ràng’, nhưng lần nào ông Thọ cũng bác bỏ đề nghị của tôi. Họ theo đuổi sách lược quân sự, một mặt để làm suy yếu chính quyền Sàigòn, mặt khác phối hợp quân sự với chiến tranh tâm lý để làm suy yếu chính phủ HK. Và đó là điều chúng tôi không thể chấp nhận được. Vì vậy, đến giờ này họ vẫn không chịu chấp nhận bất cứ một nhượng bộ nào cả. Hànội nghĩ họ đang thắng và muốn làm cho dân chúng HK nghĩ rằng không còn hy vọng gì nữa, họ ép chúng tôi phải nhận các điều kiện của họ. Khi thương thuyết về tù binh, họ không chịu thương thuyết với chính phủ HK hay với hội Hồng Thập tự mà lại thương thuyết với phe đối lập”. (McGovern)

Về cuộc tấn công hiện nay của BV, Kissinger cho rằng “Bắc VN lợi dụng cuộc bầu cử tại HK, tấn công để bắt chẹt chúng tôi phải chấp nhận các điều kiện của họ mà chúng tôi đã nói là không chấp nhận được. Chúng tôi thuận các điều kiện khác, nhưng điều kiện lật đổ ông Thiệu thì không. Theo tôi, cuộc tấn công của BV đã bị chận đứng và trong năm nay BV sẽ không có một triển vọng nào về quân sự... Bắc VN nuôi hy vọng McGovern sẽ thắng trong cuộc bầu cử tháng 11 này. Tôi nghĩ ông ta khó thắng. Các cuộc thăm dò cho thấy ông ta thua Nixon đến 20 điểm”. Chu hỏi: “Nếu McGovern thắng cử ông ta có lật đổ ông Thiệu không? Kissinger trả lời “Tôi không chắc”. Chu liền nói “Không nhất thiết”. Kissinger đồng tình “Tôi cũng nghĩ không nhất thiết. Và cũng đừng quên bề nào chúng tôi cũng còn tại chức 7 tháng nữa”. Kissinger muốn nhắc tới chiến tranh Triều Tiên hồi cuối năm 1952. Lúc đó liên danh Cộng hòa Eisenhower vừa đắc cử, Nixon là phó tổng thống, họ đe dọa dùng bom nguyên tử để sớm kết thúc chiến tranh Triều Tiên. Bảy tháng sau hiệp định ngừng bắn được ký kết tại Bàn Môn Điếm, lúc bấy giờ Chu Ân Lai là thủ tướng kiêm bộ trưởng Ngoại giao.

 Phần cuối cuộc đối thoại, Kissinger nhận xét “Nếu McGovern đắc cử chẳng những chính sách HK đối với VN thay đổi mà còn thay đổi trong các chính sách đối với LX, Ấn độ, Nhật bản…trong khi thực tế là tại Mỹ khuynh hướng chung là ủng hộ sự cải thiện quan hệ giữa HK và TQ. Vì vậy chúng tôi tin rằng chấm dứt chiến tranh lúc này có lợi cho cả hai bên. Nếu chiến tranh còn tiếp tục Hànội sẽ mất mát nhiều hơn cái họ có thể có được. Cuộc tấn công của họ đã bị chận đứng và họ đang có khó khăn nội bộ và chúng tôi sẽ làm cho nước VNDCCH gặp nhiều khó khăn ngoài ý muốn của chúng tôi. Chúng tôi không muốn Hànội trở nên yếu kém”. Cuối cùng Kissinger kết luận “Chúng tôi muốn chấm dứt chiến tranh VN, cách giải quyết nhanh nhất là ngưng bắn, rút quân và trao đổi tù binh. Các việc khác để cho tương lai quyết định, nếu cần chúng tôi có thể tuyên bố trung lập đối với các biến chuyển chính trị sau này, và chúng tôi sẽ thuyết phục Nam VN cam kết giữ chính sách đối ngoại trung lập”. Theo Kissinger, phải tách rời vấn đề quân sự với vấn đề chính trị vì “bàn về chính trị không bao giờ dứt. Bàn đến chính trị có nghĩa là duy trì chính quyền Sàigòn -một điều Hànội không chịu, hay lật đổ chính quyền Sàigòn -điều chúng tôi không chịu, và thực tế không có một giải pháp chính trị ở giữa. Vậy chúng tôi phải tìm con đường khác để chấm dứt chiến tranh. Trước hết để nó không biến thành một vấn đề quốc tế, và để cho người Đông Dương tự quyết định số phận của mình. Tôi cam đoan rằng quyền tự quyết là mục tiêu của HK ở Đông Dương, và tôi tin TQ cũng muốn thế. Chúng tôi không muốn tranh giành gì tại đó”.

Qua cuộc đối thoại trên cho thấy Kissinger đã khôn khéo vận động TQ thuyết phục BV chấp nhận cách giải quyết chiến tranh của HK. Chu hỏi Kissinger “Năm trước ông nói là sau khi rút quân và trao đổi tù binh, chuyện gì xảy ra là chuyện nội bộ của người VN”. Kissinger đáp “Tôi cũng nói mọi chuyện tùy thuộc vào sự can thiệp của bên ngoài. Nếu chúng ta có thể biến cuộc tranh chấp quốc tế thành một cuộc tranh chấp địa phương -và ông thủ tướng nghĩ là có thể- thì đó chính là chính sách của chúng tôi”. Quả thật, cuộc chiến VN xuất phát từ sự đối đầu giữa Thế giới Tự do và khối CS trong thế lưỡng cực Nga Mỹ. Nhưng từ khi TQ tách dần khỏi quỹ đạo LX, tự nhận là lãnh tụ các nước Thế giới thứ ba, được HK nâng lên đứng ngang hàng với Nga Mỹ, tạo ra thế “ba chân vạc” thì tình hình thế giới đã thay đổi. Tình hình NVN cũng tương tự, lực lượng thứ ba ra đời từ 1970, họ sẽ là một trong ba thành phần chính trị của một hội đồng, đứng ra tổ chức cuộc tổng tuyển cử, để người dân thực hiện quyền tự quyết của mình. Kissinger cam kết “mặc dù chúng tôi không thể mang một chính quyền CS đến NVN, nhưng nếu nó là kết quả của một diễn biến chính trị thì chúng tôi phải chấp nhận kết quả đó”. Khi tài liệu năm 1972 nói trên được giải mật năm 2006, Kissinger tái xác nhận: “Nếu họ thoả thuận được một kết quả, một dàn xếp dân chủ, chúng tôi sẽ để nó phát triển theo tiến trình riêng của nó”, ông nói thêm “chấp nhận cộng sản nắm quyền không có nghĩa là mong cho việc đó xảy ra”.

Trước áp lực mạnh của HK và do thúc ép của LX và TC cộng với tình hình chính trị tại Mỹ cho thấy Nixon sẽ tái đắc cử, BV chấp nhận đàm phán kết thúc chiến tranh. Từ cuối tháng 7/1972, trong các cuộc mật đàm, Lê đức Thọ không còn đòi loại bỏ chính quyền Nguyễn văn Thiệu. Họ đưa ra đề nghị nhấn mạnh đến “nguyên tắc giải quyết vấn đề nội bộ miền Nam là phải xuất phát từ tình hình thực tế có hai chính quyền và các lực lượng chính trị khác. Do đó cần thành lập ở MNVN một chính phủ hòa hợp dân tộc lâm thời gồm ba thành phần ngang nhau để đảm đang mọi công việc trong thời gian quá độ để tổ chức tổng tuyển cử thực sự tự do dân chủ”. Sau đó, trong cuộc mật đàm thứ 19, lần đầu tiên BV đồng ý một cuộc ngưng bắn tại chỗ với một giải pháp chính trị cho MN. Vấn đề duy nhất mà Hànội không chịu nhượng bộ là việc rút quân. Nixon cho rằng “HK không có cách nào bắt buộc BV phải nhượng bộ điểm này”. Theo ông “dù VNCH có xoay ngược được thế cờ, tái chiếm Quảng trị và cố thủ Bình long nhưng BV vẫn còn chiếm đóng nhiều khu vực rộng lớn ở MN dọc theo khu phi quân sự và trên vùng cao nguyên. Nếu đi đến hòa giải lại đòi BV phải cho không những lãnh thổ mà VNCH không thể giành lại được, thì BV sẽ chọn con đường -thà đừng đi tới hòa bình còn hơn. Nếu cứ khăng khăng đòi BV phải rút ra khỏi MNVN thì ắt đã không có được hiệp định hòa bình”. Để giải quyết vấn đề này, HK chỉ đòi Hànội hứa sẽ không đưa thêm quân vào MN nữa. Nixon hy vọng nếu BV giữ lời hứa, các lực lượng của họ ở MN sẽ phải rút ra nếu không thì tan rã. Đòi hỏi của HK đã được Hànội đồng ý, hai bên chấp nhận một thời biểu để ký hiệp định vào cuối tháng 10/1972. Nhưng do sự đòi hỏi sửa đổi của TT Thiệu và HK phải dùng B52 dội bom Hà Nội trong mùa Giáng sinh 1972, hiệp định mới chính thức ký kết ngày 27/1/1973.

TT Nixon đã giữ đúng những lời hứa trong lá thư đề ngày 16/10/1972 gởi TT Thiệu khi Kissinger mang bản dự thảo HĐ Paris đến Sàigòn tham khảo với các giới chức VNCH. Nixon đã viết: “Riêng đối với tôi, thì điều khoản quan trọng nhất của hiệp định là chính phủ Ngài cùng quân lực và những định chế chính trị của VNCH sẽ còn nguyên vẹn sau khi cuộc ngưng bắn đã được tôn trọng... và tôi tin chắc rằng sự thực thi (hiệp định ấy) sẽ cho phép Ngài và dân tộc Ngài có thể tự bảo vệ và quyết định vận mạng chính trị của MNVN”. HK kỳ vọng TT Thiệu sẽ thi hành nghiêm chỉnh hiệp định, mời MTGP cử người thành lập Hội đồng Quốc gia hoà giải dân tộc để tổ chức cuộc tổng tuyển cử để người dân MN bầu ra một thể chế chính trị mới, một chính quyền mới. Song TT Thiệu dựa vào lý do quân BV còn ở lại MN, nên khước từ thi hành hiệp định. Ông nghĩ rằng sau khi HK bắt tay TC, nắm được thị trường rộng lớn này, cũng như hiểm họa bành trướng xâm lược của Bắc Kinh không còn đáng ngại, thì MN tự do không còn quan trọng đối với quyền lợi của HK. Từ đó ông lên án Mỹ phản bội đồng minh, ký HĐ Paris 1973 là để rút lui trong danh dự, giao MN cho CS, nên ông quyết liệt chống đối hiệp định đến cùng.

Trong thời gian từ 21/5 đến 13/6/1973, TT Nixon đã gởi 9 lá thư khuyến cáo TT Thiệu: “Tôi xin lập lại rằng ước vọng duy nhất của chúng tôi là muốn thấy bản hiệp định được thi hành nghiêm chỉnh và thắt chặt tình liên đới với VNCH...Khi ở San Clemente tôi đã nói với Ngài về việc Quốc hội viện trợ đầy đủ sẽ khó khăn như thế nào. Tuy nhiên tôi cũng đã trình bày với Ngài rằng chúng tôi sẽ dồn mọi nỗ lực, không những xin đầy đủ viện trợ cho những nhu cầu hiện tại của VNCH mà còn yểm trợ cho những kế hoạch kinh tế dài hạn mà Ngài vừa công bố”. Trong lá thư cuối cùng Nixon cảnh báo Thiệu: “Nếu Ngài tiếp tục từ chối thì coi như Ngài khước từ toàn bộ chính sách của tôi hằng ủng hộ Ngài, quý chính phủ và quý quốc. Nếu Ngài lựa chọn đường lối tiêu cực này, thì chính Ngài đã vạch ra chính sách tương lai của HK đối với VN. Tôi sẽ bắt buộc chiều ý Quốc hội và công luận HK chỉ yểm trợ vừa đủ những nhu cầu có tính nhân đạo cho nhân dân Miền Nam...Chẳng cần phải nói dài dòng, nỗ lực của chúng tôi trên toàn cõi Đông Dương sẽ chấm dứt”.

Trước khi công du Hoa Lục đến tháng 6/1973, TT Nixon đã gởi 27 lá thư thông báo cho TT Thiệu kế hoạch chấm dứt chiến tranh của HK. Sự chống đối hiệp định của ông Thiệu, khiến kế hoạh hòa bình của Nixon thất bại. Quốc hội Mỹ dựa vào vụ Watergate để áp lực Nixon từ chức (8/1974), sau đó chấm dứt sự can dự ở Đông Dương. Đầu năm 1979, ba năm rưỡi sau biến cố 30/4/1975, TC chính thức bình thường hoá bang giao với HK. Tháng 10/1979, Hà Nội công bố bạch thư “Sự thật quan hệ Việt Nam –Trung Quốc trong 30 năm qua” tố cáo Bắc Kinh nào là “thực hiện chiến lược bành trướng đại dân tộc và bá quyền”, nào là “lật ngược chính sách liên minh, đổi bạn thành thù, đổi thù thành bạn nhanh chóng và toàn diện”. Hà Nội còn tiết lộ: “Những người cầm quyền Bắc Kinh còn khuyên Mỹ “đừng thua ở Việt Nam, đừng rút lui khỏi Đông Nam Á”. Thâm độc hơn nữa, họ tìm cách lôi kéo nhiều tướng tá và quan chức ngụy quyền Sài Gòn hợp tác với họ, thậm chí cho người thuyết phục tướng Dương Văn Minh, “tổng thống” vào những ngày cuối của chế độ Sài Gòn, để tiếp tục chống lại cuộc tổng tiến công và nổi dậy của quân và dân miền nam Việt Nam”.

Qua văn kiện trên, cho thấy 7 năm sau khi TT Nixon đến TQ, Hà Nội đã thức tỉnh. Phần thứ của văn kiện tựa đề “Việt Nam trong chiến lược của Trung Quốc” đã ghi “Trong 30 năm qua, những người lãnh đạo Trung Quốc coi Việt Nam là một trong những nhân tố hàng đầu đối với chiến lược của họ, luôn luôn tìm cách nắm VN. Muốn như vậy, nước VN phải là một nước không mạnh, không độc lập và lệ thuộc TQ...Chính sách ngày nay của những người lãnh đạo TQ đối với VN, vẫn chỉ là chính sách của những hoàng đế “thiên triều” trong mấy nghìn năm qua, nhằm thôn tính VN, khuất phục nhân dân VN, biến VN thành một chư hầu của Trung Quốc”.

Phần cuối của văn kiện là “Phần thứ năm: Chính sách bành trướng của Bắc Kinh, mối đe dọa đối với độc lập dân tộc, hòa bình và ổn định ở Đông Nam Châu Á” đã ghi: “Mặc dầu cuộc chiến tranh xâm lược VN tháng 2 năm 1979 đã thất bại thảm hại cả về quân sự và chính trị, những người lãnh đạo TQ vẫn theo đuổi chính sách điên cuồng chống VN bằng mọi thủ đoạn...Nhưng sớm muộn nhân dân các nước ĐNÁ sẽ hiểu hiểu rằng chính sách thù địch của Bắc Kinh chống VN đe dọa độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ không phải chỉ của riêng VN, mà của cả các nước trong khu vực. Trong hàng nghìn năm qua, nước VN đã bị các hoàng đế TQ xâm lược hàng chục lần, nhân dân VN hiểu rõ những ý đồ đen tối của những người lãnh đạo TQ, cho nên không một phút nào là không cảnh giác đối với họ”.

Lời kết: TT Nixon đã cảnh báo TT Thiệu một thời gian dài trước khi MN tự do sụp đổ. 37 năm đã trôi qua hình như nhiều người vẫn chưa nhận thức được bài học, vẫn giữ mãi định kiến cũ. Cũng như giới lãnh đạo CS đã thức tỉnh hiểm họa Bắc thuộc từ 1979. Từ đó đến nay đã 33 năm, trải qua nhiều biến chuyển của lịch sử, họ vẫn bám sát TQ. Tại sao có nghịch lý này? Có lẽ vì quyền lợi cá nhân quá nặng, đã làm mờ ám lương tri và trí phán xét. Có điều may mắn, là số người này ngày càng ít đi, vì tuổi đời chồng chất nhiều người đã lần lượt ôm mối hận mất quyền lực sang bên kia thế giới. Còn quyền lực nào bằng quyền lực của Hosni Mubarak (Ai Cập) của Moammar Khadafy (Lybya)...nhưng họ vẫn không giữ được trước sự thức tỉnh của nhân dân vào thời đại ngày nay. Đó là bài học mới mà giới lãnh đạo đất nước phải suy ngẫm!!!

 Lê Quế Lâm

Tài liệu tham khảo:

1- Richard Nixon, Memoirs, Sidgwick & Jackson, London, 1978.

2- Henry Kissinger, White House Years, Little, Brown & Co, Toronto, 1979.

3- Nguyễn Tiến Hưng & J.L. Shecter, Hồ Sơ Mật Dinh Độc Lập, C & K Promotions, Los Angeles, 1987.

4- National Security Archieve, Doc 10, P.35 Memorandum of Conversation with Zhou Enlai, 20 June-1972