Nguyễn-Nhất Đình

 

  Nếu người ta tô màu các tiểu bang ở Úc thì sau thứ bẩy tuần tới, 4 tiểu bang lớn nhất nước, với trên 20 triệu dân sẽ mang màu xanh. Hai tiểu bang nhỏ nhất vẫn còn màu đỏ là Tasmania và Nam Úc, tổng số dân chưa tới 2 triệu. Màu xanh vẫn thường được dùng để “tô vẽ” cho thế lực bảo thủ, dưới tay đảng Tự Do và Quốc Gia. Màu đỏ dành cho Lao Động.

 

Thay đổi màu sắc là lẽ rất bình thường trong đời sống chính trị. Tuy vậy, nó cho thấy là dân chủ dù sao chính nó cũng có chuyện bên này bên kia để ngăn chặn và cân bằng lẫn nhau. Năm 2007, khi Lao Động lên nắm quyền Liên Bang, thì ở các tiểu bang và lãnh thổ đều “đỏ lừ”. Ấy thế mà chỉ trong mấy năm, các chính quyền Lao Động tiểu bang thay nhau đổ, bắt đầu là ở Tây Úc, rồi đến NSW và mới hơn một năm trước đây, Victoria. Nói một cách khác, khi chính trị liên bang đổi sang màu đỏ, thì chính trị các tiểu bang bắt đầu chuyển sang màu xanh. Cho đến nay, người ta thấy rằng trong lịch sử chính trị ở Úc, tiểu bang NSW và chính quyền liên bang luôn luôn có màu sắc chính trị khác nhau. Đến thứ bẩy tuần tới, nếu có thể tin vào tài tiên đoán của các tay khảo sát bầu cử, thì sau 14 năm cai trị Queensland, Lao Động cũng sẽ rũ áo ra đi và tiểu bang này sẽ trở lại màu xanh.

 

Thay Màu Đổi Sắc Hay Khi “Cao Bồi” Úc Bắt Đầu Múa Võ

 

Nhưng Queensland có khác, Lao Động có thể sẽ thua “liểng xiểng” và mất chính quyền. Nhưng nếu họ giữ được ghế Ashgrove, thì đến tối thứ bẩy tuần tới đảng Quốc Gia - Tự Do (ở Queensland hai đảng này nhập làm một!) có thể có chính quyền nhưng. . . không có thủ hiến. Người hiện cầm đầu đảng, Ông Campbell Newman, tuy hết sức được lòng dân chúng sau khi đã dẫn dắt thành phố Brisbane qua nhiều cơn hoạn nạn, lại chưa từng là dân biểu. Theo thể chế đại nghị, thủ hiến, thủ tướng và các tổng/bộ trưởng ở các cấp chỉ có thể từ thành phần dân biểu (liên bang hay tiểu bang!) mà ra– riêng thủ tướng (liên bang) bắt buộc phải từ hạ viện --. Vì lý do đó, tuy đã là lãnh tụ mấy tháng rồi, nhưng Ông Newman không thể là lãnh tụ đối lập trong nghị viện tiểu bang. Và muốn thành thủ hiến, ông bắt buộc phải thắng ghế Ashgrove trước đã. Nếu không, dù có thắng cử với sự dẫn dắt của Ông Newman, đảng ông sẽ phải chọn một người khác làm. . . lãnh tụ nghị trường và thành thủ hiến. Lối giải quyết khác là một người nào đó đã là dân biểu sẽ phải từ chức để ông Newman thắng trong một cuộc bầu cử bổ túc. Thắng Ashgrove không phải là dễ dàng gì. Ông Newman cần có 7, 1% cử tri thay đổi số phiếu theo tỉ lệ bầu lần trước -- một tỉ lệ bình thường đã rất khó, thực tế lại còn khó gấp mấy lần – dù Queensland có thể bị làn sóng xanh đổ ụp lên như sóng thần, và Lao Động sẽ bị cơn lũ lụt này cuốn phăng đi – chỉ vì bà Kate Jones, đương kim dân biểu Lao Động là một bà mẹ trẻ, khá được lòng dân chúng trong vùng!

 

Quả thật trên đời này, nếu có chuyện gì nghe. . . lạ lùng như thế thì nhất định nó phải xẩy ra ở Queensland. Hình như vì. . . nước uống hay sao đó, mà dân Queensland làm gì cũng rất khác người! Báo nhà còn nhớ rằng mấy chục năm trước đây, Queensland nằm dưới sự cai quản của một ông. . . Già Gân. Ông muốn làm gì là làm được, và “khẩu hiệu” làm ăn lúc đó là câu nói của chính Ông: “Chuyện đâu còn có đó, bồ ơi, lo làm gì cho mệt”! “Chuyện đâu” ở đây là chuyện. . . theo ý ông. Còn ở Ashgrove bây giờ là chuyện làm ông Newman lo. . . mệt nghỉ -- nhất là các cuộc thăm dò dư luận còn cho thấy là ông vẫn theo sau bà Jones chừng 3 %. Còn có hơn một tuần nữa là đến ngày bầu cử, dành cho được 3% nữa có thể là một công tác quá khó khăn!

 

Thời buổi “chuyện đâu còn có đó” đã xa rồi. Vả lại, Queensland bao giờ cũng cư xử như miền Viễn Tây của Hoa Kỳ hồi xưa, tức là lúc nào cũng có vẻ “cao bồi” và “khác người”. Tuy vậy, lần này cái “khác người” đó chưa chắc đã đến đúng lúc cho chính phủ Liên Bang. Người nào chọn ngày để bà Thủ Hiến Julia Gillard gặp gỡ và bàn thảo chính sách với các thủ hiến tiểu bang. . . quên xem lịch. Bởi vì cuộc họp “Chó Gầm” -- phiên âm từ chữ COAG tức là Council of Australian Governments, hay từ chữ CHOGM, Council of Heads of Governments Meeting lần tới đây sẽ diễn tiến vào ngày thứ Sáu 13 tháng Tư -- tức là ngày nhiều người trong thế giới Tây Phương cho là có thể mang nhiều rủi ro nhất. Đối diện với Bà Gillard và các tổng trưởng tùy tùng --kể cả tổng trưởng kinh tế và cũng là Phó Thủ Tướng Wayne Swan là người từ Queensland – là một loạt những thủ hiến, phần lớn chưa qua khỏi nửa nhiệm kỳ, từ đảng đối lập Tự Do/Quốc Gia. Thật sự thì đây không phải là ngày rủi ro nhất. Ngày đó phải là ngày thứ Bẩy tuần tới, 24 tháng Ba, khi đến lượt cử tri Queensland “mời” Lao Động về vườn sau 14 năm trị vì.

 

Liên Minh Mới Đối Đầu Với Gillard

 

Không phải là bốn tiểu bang lớn -- lúc đó đều nằm trong tay hai đảng Tự Do/Quốc Gia-- đều đoàn kết cả đâu. Hai tiểu bang NSW và Victoria, với cơ cấu sản xuất lớn nhất nước, dù thế nào đi nữa cũng có điểm tương đồng, và vì thế dù do cùng một phe phái cai trị, cũng “hục hặc” với Queensland và Tây Úc vốn có kỹ nghệ nguyên liệu lớn hơn. Hai tiểu bang sau này đã “mào đầu” cuộc chiến chống thuế than rồi, bởi sắc thuế này dù chính phủ Gillard có “khéo ăn khéo nói” đến mấy đi nữa, cũng chỉ là một sắc thuế sẽ làm kỹ nghệ nguyên liệu và khai quặng mỏ phải chịu đựng chi phí cao hơn. Thêm vào đấy còn sắc thuế đánh trên mức lời khai mỏ -- được “âu yếm” tặng cho cái mỹ danh là “Thuế Thuê Nguồn Gốc Quặng Mỏ” nữa. Không ai than phiền về chuyện “có ăn thì phải có chịu” này cả, nhưng “ăn” thì từ lâu rồi, mà bây giờ mới phải “chịu” thì dĩ nhiên là người ta cần. . . kêu rêu và phản đối.

 

Tuy có khác nhau về quyền lợi và có thể không đoàn kết tại bàn hội nghị, nhưng các tiểu bang cùng màu xanh chắc chắn sẽ làm cho bà Gillard phải vất vả. Ba tiểu bang Tây Úc, Victoria và NSW chưa chi đã bất đồng ý kiến với bà Gillard về lời hứa hành động của Bà, muốn áp dụng một hệ thống luật lệ thống nhất về sự hữu hiệu trong việc sử dụng năng lượng và trong việc huấn luyện tay nghề. Hiện nay, vì luật lệ này nằm trong thẩm quyền tiểu bang, cho nên học việc ở một nơi chưa chắc là đã được phép làm việc ở nơi khác. Trước sự phản đối của ba tiểu bang vừa kể, Bà Thủ Tướng đe dọa là sẽ giữ lại 450 triệu đồng đáng lý sẽ được cung cấp cho các tiểu bang để xóa bỏ những khác biệt nhỏ nhặt gây ra tình trạng “quan quyền” vô lý, vô ích và vô bổ trong các lãnh vực này. Tuy nhiên, với Queensland gia nhập “nhóm màu xanh”, Bà Gillard chắc chắn sẽ gặp thêm sức chống đối chứ không phải ủng hộ.

 

Cần phải nói thêm rằng trong gần hai năm qua, trong khi Lao Động phải đương đầu với khủng hoảng lãnh đạo, chỉ vì không ai biết rằng chính phủ thiểu số có còn đấy để đưa ra những chương trình và cương lĩnh lớn nhỏ hay không, giới doanh thương vẫn đứng ngoài chờ đợi. Bây giờ, với ông Kevin Rudd đi vào hoàng hôn lịch sử chính trị, họ mới bừng tỉnh để xem Bà Gillard, trước mặt không còn chống đối, sẽ làm nên trò trống gì. Sự sống còn của chính quyền Lao Động Liên Bang trong nhiệm kỳ này và cơ hội thắng cuộc bầu cử vào năm tới nằm trọn vẹn trong những “trò trống” đó. Bà Gillard cần phải làm sao cho dân Úc thấy rằng bà đang “cai trị” hẳn hòi, có thể áp dụng những chính sách có suy nghĩ và thiết thực, thay vì chỉ sống “ngày này qua ngày khác” trên ghế Thủ Tướng và giữ quyền cho Lao Động ở Canberra.

 

Chuyện Nhỏ Sẽ Dẫn Tới Chuyện Lớn!

 

Thử thách đầu tiên đối với bà Gillard không phải là thuế than hay “Thuế Thuê Nguồn Gốc Quặng Mỏ” nữa mà là chương trình thống nhất luật lệ này. Tác động của nó tuy nhỏ, nhưng nó cho thấy giá trị của hệ thống liên bang và tiểu bang ở Úc -- một hệ thống vẫn bị nhiều người chê trách là quá nhiêu khê và gây ra những xung khắc vô lý. Chẳng hạn như một ngày nào đó, tuyến đường hoả xa giữa Syney và Melbourne không cần phải đổi tàu ở biên giới giữa hai tiểu bang, chỉ vì đường rầy xe lửa mỗi tiểu bang ở đây mỗi khác vì kích thước cho nên tàu ở tiểu bang nào chỉ có thể chạy trong tiểu bang đó thôi!

 

Nhưng chuyện đổi. . . kích thước đường rầy xe lửa này là chuyện lớn, quá tầm tay của các cấp chính quyền liên bang và tiểu bang từ hồi lập quốc cho đến nay, có lẽ không bao giờ có thể giải quyết được, trừ phi là có ai đó tìm đâu ra hàng trăm tỉ đồng để bóc đường rầy cũ lên, và thay bằng một đường thống nhất với các toa, các đầu máy được thay qua kích thước mới. Việc thống nhất luật lệ trong 27 ngành nghề từ năng lượng đến học việc này sẽ chỉ giảm việc lãng phí mỗi năm có khoảng 4 tỉ đồng, nhưng nó sẽ làm giới doanh thương hoạt động xuyên tiểu bang đỡ nhức đầu vì cứ phải lo lắng tới những chuyện hết sức là “ruồi bu”. Giới doanh thương sẽ dùng việc có thống nhất được luật lệ hay không này để xem chính phủ Gillard có làm được gì hay không? Liệu rồi nước Úc có thành một nơi hoàn toàn không có rắc rối trong 27 địa hạt này khi chúng xuyên biên giới tiểu bang hay không?

 

Từ khởi thủy đó, người ta sẽ thấy các tiểu bang cùng màu phản ứng ra sao đối với thuế than và thuế thuê nguồn quặng mỏ, nhất là Queensland vẫn được sắp hạng cùng với Tây Úc trong số những tiểu bang còn có thêm việc trong hoàn cảnh (còn) được xem là phồn thịnh của kỹ nghệ nguyên liệu. Liên minh màu xanh chắc chắn sẽ dùng thời kỳ trăng mật họ sẽ có ở Queensland và vẫn còn ở NSW (cho chính phủ Barry O’Farrell) để ủng hộ lãnh tụ đối lập liên bang Tony Abbott trong cố gắng chống sắc thuế than -- một sắc thuế chính Lao Động cũng lưỡng lự khi đưa ra. Trong cố gắng chống lại thuế than nay, liên minh không Lao Động chẳng cần phải đi đâu hay đi ngược thời gian quá xa xôi. Họ chỉ cần xem lại cung cách chống hệ thống Lao Tư WorkChoices của các chính phủ Lao Động tiểu bang hồi năm 2006-2007 khi hệ thống này là xương sống của chính phủ liên bang dưới quyền ông John Howard. Người ta chắc chắn không quên rằng một chính phủ đầy mình cải tổ như chính phủ John Howard lại có thể bị mất thiên mệnh một sớm một chiều khi đụng đến sức chống đối của các tiểu bang khác màu chính trị. Riêng ông Howard, thì cái gương tầy liếp vẫn còn đó: Ông ta bị hất luôn ra khỏi ghế Bennelong, một chuyện rất lạ trong lịch sử chính trị Úc.

 

Bà Gillard có lẽ còn phải lo ngại nhiều hơn nữa khi thủ hiến NSW Barry O’Farrell bắt đầu thương thuyết với thủ hiến Ted Ballieu ở Victoria, và chính phủ “màu xanh” chưa thành hình ở Queensland để thành lập một khối “liên minh duyên hải” chống lại chính quyền liên bang. Tây Úc cũng “rục rịch” liên kết với chính phủ sắp tới ở Brisbane để tìm cách ảnh hưởng một số chính sách nhằm củng cố các cơ sở hạ tầng như hải cảng, đường xá, hỏa xa, các luật lệ dùng công nhân di dân, vấn đề nhà cửa, huấn luyện cùng thuế má cho công nhân tuyển dụng trong kỹ nghệ nguyên liệu.

 

Bà Thủ Tướng chỉ còn một con bài duy nhất. Con bài đó là làm sao chứng tỏ rằng Bà có tài thương thuyết để thực thi những chính sách thật sự có ảnh hưởng, thay vì chỉ thương thuyết để làm sao chứng tỏ rằng Bà có tài lãnh đạo và xứng đáng được ở lại chức Thủ Tướng. Thực tế là bây giờ, sau khi “đẩy” được đối thủ Kevin Rudd ra khỏi tầm ảnh hưởng, chính Bà phải làm sao để “luồn lách” trong hoàn cảnh chính trị mới.

 

 Người ta phải chờ xem!

 Nguyễn-Nhất Đình

(15/03/2012)