Phạm Đức Đồng Hùng

   Cuộc đấu đá chính trị ở Trung Quốc đã xoay chuyển với một biến cố mới: Bạc Hy Lai bị khai trừ ra khỏi Bộ chính trị và Trung ương đảng vào thứ Ba tuần này (10.4.2012), chưa đầy bốn tuần sau khi bị cách chức Bí thư thành ủy Trùng Khánh. Cùng lúc, bà vợ của họ Bạc là Cốc Khai Lai (Gu Kailai) bị bắt với cáo buộc chủ mưu vụ sát hại công dân Anh Neil Heywood.

Bạc Hy Lai

Cuộc đấu đá đã đến hồi quyết liệt và chúng ta có thể thấy vài điểm tương đồng giữa Bạc Hy Lai khi còn nhiệm chức và Trương Bá Thanh, hiện là Bí thư Thành ủy Đà Nẵng.

Thứ nhất, cả hai đều là ông lãnh chúa, là nhân vật số một tại hai thành phố trực thuộc trung ương tầm cỡ của hai nước.

Thứ hai, cả hai cũng say mê với trò chính trị dân túy, tức lối làm chính trị bằng những phương cách bình dân để lấy lòng dân nhằm dọn đường cho sự thăng tiến cá nhân. Để làm như vậy cả hai đều có cách làm việc mà người Anh gọi là “micro management”, tức quản trị vi mô.

Khi còn là Thị trưởng Đại Liên, Bạc Hy Lai đã lắp đặt hệ thống điều khiển từ xa trong văn phòng của mình để có thể tùy ý điều khiển hoạt động của các vòi nước công cộng cũng như chọn lựa các bài nhạc phát trên các loa phát thanh trên khắp thành phố. Ông ta còn đưa ra các chính sách phúc lợi như nhà ở cho người nghèo, v.v..Còn Trương Bá Thanh thì thỉnh thoảng lại tổ chức các cuộc hội thảo, bắt những người đàn ông cam kết không đánh vợ. Họ Trương chủ trương cấm ăn mày, thỉnh thoảng lại tài trợ tiền tiêu tết cho giới xe ôm và bất cứ ông xe ôm nào ở Đà Nẵng khi gặp du khách đều mở miệng ca ngợi thành phố của mình, nhất là nhà lãnh đạo của mình v.v…

Thứ ba, cả hai đều tự ngủ quên bởi thành công ban đầu từ sự ca ngợi của truyền thông và dần dà bước vào vùng cấm địa khi đi ngược chính sách trung ương. Họ Bạc khởi xướng phong trào phục hồi tinh thần Mao Trạch Đông, xua sinh viên cán bộ về miền quê lao động xã hội chủ nghĩa, đề cao “Mô hình Trùng Khánh” dù ông ta thích mặc đẹp theo kiểu Tây phương, thích đi xe Jaguar, con mới 12 tuổi đã cho sang Anh ăn học. Còn họ Trương thì đề nghị nào là “mô hình thị trưởng”, nào là chủ trương cấm dân nhập cư đang bị báo chí trung ương mổ xẻ, phê phán.

Thứ tư, cả hai đều có con và chọn môi trường giáo dục tại Anh để chuẩn bị tương lai và chắc chắn là tiền lương chính thức của cả hai đều chẳng thể nào đủ để trang trải chi phí du học.

Thứ năm, cả hai đều bị giám đốc công an của thành phố mình cai trị tố cáo là tham nhũng, đạo đức giả. Tuy nhiên, nếu họ Trương thắng trận, đẩy Thiếu tướng công an Trần Văn Thanh ra Hà Nội và sau đó khiến ông tướng này phải ôm bình dưỡng khí ra toà thì họ Bạc bị thất bại, như đã trình bày tuần trước.

Chơi nhau thì cộng sản ở đâu cũng vậy, cũng đều cạn tàu ráo máng với nhau: con còn tố cha được thì nói gì là “đồng chí”. Họ Bạc đã bị đánh ngã vì phá vỡ luật bất thành văn là “quyết định tập thể”, làm gì phải trông trước trông sau, không chơi trò dấu ấn cá nhân và dẫm lên quy tắc “tập thể lãnh đạo”, còn nay mai họ Trương sẽ như thế nào?

Tìm hiểu chuyện sâu bên trong và bên ngoài của họ Bạc sẽ góp phần hiểu thêm chuyện tại Việt Nam. Do đó chúng ta sẽ tìm hiểu về sự vấp ngã của Bạc Hy Lai.

 

Cái chết của Heywood

 Neil Heywood sinh năm 1970, xuất thân nhà giàu, học trường tư nổi tiếng Harrow và tốt nghiệp ngành bang giao quốc tế tại Warwick University. Sau một thời gian làm việc tại Hạ viện Anh như một phụ tá, Heywood chuyển sang kinh doanh nhưng thất bại và bỏ sang Trung Quốc làm ăn.

Đầy tiên Heywood bắt đầu nghề gia sư, dạy tiếng Anh cho Bạc Qua Qua, con trai của Bạc Hy Lai, lúc ông ta còn là thị trưởng Đại Liên. Dần dà Heywood trở nên thân tình với gia đình họ Bạc, trong đó có bà vợ Cốc Khai Lai (Gu Kailai), là một luật sư đầy tham vọng và là người nắm tay hòm chìa khoá công việc kinh tài của gia đình.

Theo nhiều ký giả tại Trung Quốc thì gia đình họ Bạc đã sử dụng Heywood như một tay môi giới trong các công việc kinh tài. Bạc Hy Lai càng lên thì việc làm ăn của Heywood càng phát triển. Năm 2004 Bạc Hy Lai được thăng chức Bộ trưởng Thương mại thì năm 2005 Heywood thành lập công ty Heywood Boddington Associates, chuyên cố vấn các công ty Anh muốn đầu tư tại Trung Quốc.

Công ty này đăng bộ với địa chỉ là nhà của mẹ Heywood tại London, có trang web dẫn lời của Tôn Tử: “Biết mình biết người, trăm trận trăm thắng.” (Know yourself. Know the other party. In a hundred battles, you will never be defeated.)

Một trong những mối làm ăn chính của Heywood Boddington Associates là các hợp đồng với công ty “cố vấn tình báo” Hakluyt & Company. Khi các công ty Tây Phương muốn đầu tư vào một thị trường nào đó tại Trung Quốc, họ cần phải nắm rõ thông tin về dân số, về các đối thủ cạnh tranh, về các thế lực kinh tài và chính trị, về chiều hướng thay đổi quyền lực, và nhất là cách xây dựng quan hệ.

Như vậy Heywood trở thành một thứ “cò” cao cấp: nếu muốn đến làm ăn tại Trung Quốc, bất cứ một nhà đầu tư ngoại quốc cũng cần đến ông ta để biết mình phải làm việc với ai, phải gặp gỡ và quà cáp ai, và phải quà cáp như thế nào. Nhờ vào quan hệ với gia đình ủy viên bộ chính trị Bạc Hy Lai, việc làm ăn của Heywood lên như diều gặp gió. Ông ta cưới cô vợ Trung Quốc xinh đẹp tên Lulu, tậu một biệt thự sang trọng tại Bắc Kinh, cho hai con (trai và gái) học tại trường quốc tế Dulwich College, một trong những trường tư hàng đầu của Anh với học phí lên đến 22,000 bảng Anh một năm.

Ngày 14.11.2011 người ta phát hiện thi hài của Heywood tại một khách sạn ở Trùng Khánh. Với sự thúc ép của chính quyền địa phương lúc đó nên Lulu, cô vợ gốc Trung Quốc đã chấp nhận hoả táng và sự việc diễn ra gấp gáp, không tiến hành giảo nghiệm theo thủ tục.

Trong khi giải thích với gia đình là Heywood chết do uống rượu quá liều, chính quyền địa phương lại giải thích với Toà đại sứ Anh rằng Heywood chết là do “bệnh tim”. Sau khi nhận nhiều thông tin gây sốc, đầu tuần này Toà Đại sứ Anh đã yêu cầu Trung Quốc phải mở lại hồ sơ về cái chết của Heywood, là điều mà phe Ôn Gia Bảo thực hiện “với cả tấm lòng”.

Theo người quen thì Heywood là người không bao giờ uống rượu và những người này còn kể là trong những tuần lễ trước đó Heywood tỏ vẻ sợ hãi bà Cốc Khai Lai. Quan trọng hơn là vai trò của Vương Lập Quân, Giám đốc công an Trùng Khánh lúc đó.

Họ Vương đặt nghi vấn về cái chết của Heywood và muốn điều tra những mâu thuẫn giữa Cốc Khai Lai và Heywood. Nghe tin Bạc Hy Lai đã giận dữ cách chức giám đốc Vương Lập Quân mà không thông qua bộ công an, khiến Vương Lập Quân chạy trốn, nương náu tại Lãnh sự quán Mỹ và sau được cấp trên hộ tống về Bắc Kinh.

Trong lúc này Vương Lập Quân đã kịp thời tung lên Internet lá thư tố cáo Bạc Hy Lai là kẻ tham nhũng, đạo đức giả và là tên “mafia lớn nhất ở Trung Quốc”. Tin tức trong tuần này cho hay hai ngày sau khi về lại Bắc Kinh, Vương Lập Quân đã khai rằng Cốc Khai Lai đã cùng một gia nhân tên Trương Hiểu Quân (Zhang Xiaojun) đầu độc Heywood.

Cái chết bất đắc kỳ tử này đã khơi mào cho vụ đấu đá quyền lực lớn nhất tại Trung Quốc trong 20 năm qua khiến báo chí thế giới chú ý, đặc biệt là báo chí Anh. Báo chí Anh đang bàn đến vụ mất tích bí ẩn của Từ Minh (Xu Ming), một tỷ phú 41 tuổi, rất thân thiết với Bạc Hy Lai.

 

Tỷ phú buôn vua

 Theo bản tin “Tycoon Xu Ming held in China scandal” đăng trên tờ The Times tại Anh ngày 3.4.2012 thì sau khi Bạc Hy Lai bị cách chức, nhà tỷ phú bạn thân của ông ta là Từ Minh đột nhiên biến mất.

Từ Minh “biến mất” tại Đại Liên ngày 15.03.2012, ngày mà Bạc Hy Lai thôi nhiệm chức bí thư thành ủy Trùng Khánh. Thế nhưng dù “biến mất” từ ngày 15.3.2012, phải tới đầu tháng 4 người dân xứ này mới biết ngôi sao kinh doanh Từ Minh đã “rụng”. Ngoài việc kinh doanh, Từ Minh còn là “ủy viên thường vụ Chính hiệp” tỉnh Liêu Ninh (giống Mặt trận tổ quốc tại VN) và theo lịch trình thì sẽ tham dự tại Diễn đàn Bác Ngao 2012 tại đảo Hải Nam. Diễn đàn khai mạc ngày 2.4.2012 nhưng họ Từ vắng mặt và lúc này sự vụ mới vỡ lỡ.

Chính phủ Trung Quốc hiện vẫn chưa xác nhận tin này nhưng các nguồn tin bên trong khẳng định là họ Từ đã bị bắt trong một cuộc điều tra mang tính đấu đá chính trị với ý đồ củng cố bằng chứng để buộc tội Bạc Hy Lai. Việc bãi chức của họ Bạc và sự “mất tích” của họ Từ đã khiến hàng chục doanh nhân tại Đại Liên và Trùng Khánh, hoảng hốt bỏ trốn.

Từ Minh sinh ra tại thành phố Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh, tốt nghiệp Học viện Hàng không Thẩm Dương nhưng không theo nghề hàng không mà kinh doanh. Từ Minh là chủ tịch của tổng công ty Đại Liên Thực Đức (Dalian Shide Group Co, Ltd), chuyên về sản xuất hoá chất, vật liệu xây dựng. Ngoài ra, công ty này còn đầu tư về lĩnh vực bảo hiểm, sở hữu một câu lạc bộ túc cầu từng vô địch quốc gia Trung Quốc tới 8 lần.

Từ Minh phất lên ở Đại Liên khi ông Bạc Hy Lai là ông vua con của thành phố này, từ năm 1993. Bạc Hy Lai càng tiến thân xa hơn trên đường chính trị, Từ Minh càng ăn nên làm ra trên thương trường.

Báo chí Hoa ngữ cho rằng chính Từ Minh đã tài trợ để Bạc Qua Qua sang Anh du học, đầu tiên là ở Harrow, trung học tư thục nổi tiếng nhất nước Anh và cũng là trường mà Heywood từng theo học. Sau đó Bạc Qua Qua học triết, kinh tế và chính trị tại Oxford, đại học nổi tiếng nhất nhì thế giới và hiện học cao học công quyền tại Harvard ở Mỹ. Tính ra, chỉ riêng học phí cho Bạc Qua Qua thôi đã trên 600,000 Mỹ kim.

Nhưng đó là chuyện nhỏ, chỉ là lý do. Điều quan trọng hơn với lãnh tụ chóp bu Trung Quốc thuộc phe Đoàn như Ôn Gia Bảo hay Hồ Cẩm Đào là chuyện “buôn vua” của họ Từ.

Đó là chiến dịch vận động quyền lực của họ Bạc bằng tiền của họ Từ. Theo cáo buộc này thì Từ Minh đã bỏ tiền ra mua chuộc các quan chức trong Trung ương đảng để dọn đường cho Bạc Hy Lai trở thành Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị trong Đại hội đảng thứ 18 sẽ diễn ra vào cuối năm 2012.

Nắm được hai con bài Vương Lập Quân và Từ Minh, phe Ôn Gia Bảo sẽ triệt không chỉ cá nhân Bạc Hy Lai mà cả khối hậu thuẫn của phe “thái tử đảng” và phe tân tả.

Nhưng căn cớ của sự sụp đổ này lại xuất phát từ một thái tử khác, Bạc Qua Qua!

 

Thái tử Bạc Qua Qua

 Từ lâu báo chí thế giới đã chú ý đến cuộc sống xa hoa của thái tử này. Cậu ta sinh năm 1987, lớn lên trong cư xá dành cho cán bộ cao cấp có lính gác, đi lại có tài xế riêng.

Năm 2000, lúc còn là thị trưởng Đại Liên, Bạc Hy Lai đã đưa cậu con trai 12 tuổi qua Anh học tại trường dự bị Papplewick ở thành phố Ascot, Berkshire. Học phí của trường này vào khoảng 35,000 Mỹ kim một năm. Một năm sau, cậu Bạc trở thành người đầu tiên ở đại lục vào học trường Harrow, một trong những trường tư đắt nhất nước Anh với học phí khoảng 50,000 Mỹ kim một năm.

Năm 2006, khi Bạc Hy Lai về Bắc Kinh làm Bộ trưởng Thương mại thì Bạc Qua Qua ghi danh học triết học, chính trị và kinh tế tại Đại học Oxford.

Sau đó, khi ông bố lọt vào Bộ chính trị và được cử làm bí thư thành ủy Trùng Khánh, Bạc Qua Qua chuyển sang Havard học ngành quản trị chính quyền.

Người dân Trung Quốc chất vấn rằng với tổng chi phí cho cậu Bạc du học lên đến trên 600,000 Mỹ kim, gia đình họ Bạc lấy tiền ở đâu ra?

Câu hỏi này ngày càng lớn, nhất là khi các “phe Đoàn Thanh niên” chuẩn bị cất vó họ Bạc với lý do tham nhũng.

Ngày 14.3.2012, chỉ một ngày trước khi bị cách chức, Bạc Hy Lai lên tiếng rằng ông ta không có một tài sản riêng nào cả và con trai ông ta có thể du học từ năm 12 tuổi là nhờ giành được học bổng toàn phần.

Thế nhưng với tiện ích của thời đại thông tin, công chúng Trung Quốc có thể nhận ra rằng Bạc Qua Qua này không thể là một học sinh ưu tú và có thể giành học bổng: cậu ta chỉ là một công tử giỏi ăn chơi, từng bị đuổi học tại Anh và lời giải thích của ông bố đã trở thành một trò hề.

Mới đây, ngày 26.3.2012 tờ The Daily Mail tại Anh đăng bài “How the playboy antics of Chinese politician's Harrow-educated son have fuelled rumours of a coup in Beijing” (Những trò hề ăn chơi của cậu con trai học tại Harrow đã nhen nhúm tin đồn đảo chính tại Bắc Kinh như thế nào?) của Simon Parry, cho biết cậu con trai này đã góp phần dẫn đến cú ngã chính trị của bố mình,

Parry dẫn lời một sinh viên học chung: “Anh ta khét tiếng với các màn tiệc tùng. Tôi còn nhớ ngay trong những tuần đầu mới nhập học anh ta đã mua một số lượng lớn champagne cho tất cả mọi người và mở một bữa tiệc thật lớn ngay tại cư xá”. Parry cho biết Bạc Qua Qua nổi tiếng khi chạy toàn xe hơi sang trọng, tiêu tiền như xả rác nhưng “có mối quan hệ khá hạn chế với sách vở”.

Năm 2008 Bạc Qua Qua đã làm các bạn học kinh ngạc khi tổ chức vũ hội Con đường Luạ (Silk Road Ball) tại Oxford bằng cách mời một đoàn võ sư Thiếu Lâm Tự sang Oxford biểu diễn và mời tài tử võ thuật Thành Long qua nói chuyện, thậm chí còn thót lên sân khấu hát chung. Giỏi chơi hơn học nên cuối năm thứ hai tại Balliol College thuộc Oxford, Bạc bị tạm đuổi học vì “thiếu chuyên cần”.

Khi đó những hình ảnh chụp cảnh Bạc Qua Qua quần áo xộc xệch, nhậu nhẹt, nhảy nhót với các thiếu nữ xuất hiện đầy trên mạng khiến công chúng Trung Quốc sửng sốt. Lúc đó đích thân Đại sứ Trung Quốc với một số nhân viên mật vụ đã đến nhắc nhở thái tử rằng đừng làm phiền não cha mình.

Năm 2011 các trang mạng Trung Quốc loan truyền hình ảnh Bạc Qua Qua tình tứ với Trần Hiểu Đan (Chen Xiaodan) khi du lịch Tây Tạng. Đan đang học MBA tại Harvard, là con gái của Trần Nguyên (Chen Yuan), Giám đốc Ngân hàng Phát triển Trung Quốc.

Mà Trần Nguyên lại là con của Trần Vân (Chen Yun), từng là phó thủ tướng, cũng thuộc hàng nhóm “bát tiên” như ông nội của Qua Qua là Bạc Nhất Ba. Người ta nhận thấy trên tay ái nữ nhà họ Trần đã đeo nhẫn và suy đoán khả năng về một “hôn lễ hoàng gia” trong con cháu họ hàng phe “thái tử đảng”.

Chính những điều này đã khiến giới lãnh tụ thuộc phe Đoàn của hai họ Ôn – Hồ có lý do để ra tay, hạ gục Bạc Hy Lai, bố của tay chơi lộ liễu nhất trong đám thái tử.

Sự sụp đổ của Bạc Hy Lai bắt nguồn từ ngày ông ta đưa con sang Anh ăn học vào năm 12 tuổi mà không có kế hoạch kiểm sóat và uốn nắn cu cậu. Ông ta đã không học bài học mà nhà báo Stephen Kinzer đã đề cập trong bài “Dictators' Sons, From Egypt to Libya, Are Doomed”, đăng trên tờ The Daily Beast ngày 9.2.2011: các nhà độc tài không nên có con trai.

Theo Kinzer thì người Ai Cập đã có thể chịu đựng ông Hosni Mubarak thêm một thời gian nữa nếu ông không bộc lộ ý định đưa con trai Gamal lên kế vị. Sự ngạo mạn của ông ta đã xúc phạm đến 80 triệu dân Ai Cập và làn sóng phản kháng nổ ra và những thí dụ như thế rất nhiều, đặc biệt là tại châu Phi.

Nói một cách khác, từ Bạc Nhất Ba đến Bạc Hy Lai là “cha truyền con nối”, sang đến đời Bạc Qua Qua lại trở thành “cha truyền con phá”, mà sự phá phách của cậu con lại có sự tiếp tay của ông cha.

Phạm Đức Đồng Hùng