Đoàn Thi

   Kết quả cuộc bầu cử trong Hội đồng dân cử của Đảng Lao Động hôm thứ hai 27 tháng 2 vừa qua là một đòn quá nặng dành cho ông Kevin Rudd. Trong 102 dân biểu và nghị sĩ Liên bang, chỉ có 31 người ủng hộ ông trong cuộc thách thức quyền lực với thủ tướng Gillard. Rõ ràng là ông Rudd được lòng dân, nhưng lại mất lòng Đảng. Trước đám đông, ông có một sức thu hút đặc biệt. Nhưng trong nội bộ Đảng và chính phủ, cựu thủ tướng Rudd lại có lối làm việc độc đoán, phản ánh cá tính dễ cáu giận, thiếu uyển chuyển và khôn ngoan trong quan hệ với các cộng tác viên của mình. Nhân cách quả là một yếu tố quan trọng trong chính trị. Đây là tư tưởng chúng tôi muốn chia sẻ trong câu chuyện thời sự tuần này.

 

Giận quá mất khôn

 Một tuần lễ trước khi ông Rudd tuyên bố từ chức ngoại trưởng và thách thức quyền lực của bà Gillard, một cuốn băng Video rất bất lợi cho ông không rõ do xuất xứ từ đâu đã được tung lên YouTube. Trong băng hình, người ta thấy cựu thủ tướng Rudd nghiến răng, la hét, đập bàn và văng tục nhiều lần (ngôn từ đầu đường xó chợ mà ông Rudd xài tương đương với hai tiếng Đ.M. của Việt nam). Sự việc đã xảy ra khi thủ tướng Rudd đang chuẩn bị một bài diễn văn bằng tiếng Trung Hoa để chúc mừng nhân dân Trung quốc nhân dịp Hoa lục mừng Tết Nguyên Đán. Ông Rudd đã văng tục, chửi thề tùm lum vì thông dịch viên của tòa đại sứ Úc ở Bắc Kinh đã không chịu viết cho ông những câu bằng tiếng Trung Hoa một cách đơn giản.

Với một thường dân thì văng tục chẳng phải là chuyện động trời. Trong một cuộc phỏng vấn trên đài truyền hình Sky News của Anh quốc, ông Rudd nhìn nhận rằng cũng như mọi người, thỉnh thoảng ông cũng văng tục chửi thề. Khổ nỗi, với người dân thường, thì chuyện văng tục chẳng có gì để nói. Đàng này, vì ông là một nhà lãnh đạo quốc gia, cho nên nhất cử nhất động của ông đều được mọi người theo dõi và được xem như “mô phạm” đối với dân chúng.

Chưa có cuộc điều tra nào được tiến hành để biết ai là người đã đánh cắp và tung ra băng hình này. Nhưng chắc chắn người đó chỉ có thể là người ủng hộ bà Gillard, bởi lẽ nó được tung ra vào giữa lúc đang có tin đồn về một cuộc thách thức quyền lãnh đạo giữa bà Gillard và ông Rudd.

Không cần phải là người Á đông, những người thuộc phe bà Gillard đều ngầm thuộc câu “giận quá mất khôn”. Nhưng dụng ý của những người tung ra băng hình không chỉ dừng lại ở một khuyết điểm nhỏ trong nhân cách của ông Rudd, mà muốn lôi kéo sự chú ý của dân chúng về một thiếu sót trầm trọng hơn trong cung cách điều hành và đối xử của ông.

 

Giọt nước tràn ly

 

Theo phân tách của ký giả Peter Hartcher của báo The Sydney Morning Herald, giây phút định mệnh dẫn đến sự sụp đổ của ông Rudd chính là lúc ông quyết định cho hoãn lại chương trình bán khí thải. Đây là thời điểm sự ủng hộ của dân chúng Úc dành cho chính phủ Lao động xuống thấp nhất. Ông Rudd đã từng vận động cho chính sách thay đổi thời tiết của ông. Ông đã không ngừng lập đi lập lại rằng thời tiết thay đổi là “vấn đề kinh tế và đạo đức lớn nhất của thời đại chúng ta”. Vậy mà đùng một cái, ông lại cho hoãn chương trình ông đã đề ra. Dĩ nhiên, theo ông John Stirton, một chuyên gia thăm dò dư luận của Hãng thăm dò Nielsen, có nhiều yếu tố khiến cho uy tín của ông Rudd sút giảm, nhưng việc ông cho đình hoãn lại chương trình bán khí thải là giọt nước tràn ly. Ông Stirton cho rằng cử tri Úc muốn thủ tướng Rudd tiếp tục chiến đấu và thua cuộc hơn là nhìn thấy ông bỏ cuộc. Phải chăng do rút được bài học ấy mà trong cuộc thách thức quyền lực hôm thứ hai vừa qua, dù biết chắc mình thua, ông Rudd vẫn lao đầu tới.

Cũng theo ký giả Hartcher, yếu tố khiến ông Rudd thua cuộc không phải là vấn đề tổ chức, điều hành và quan hệ nội bộ, mà chính là thiếu xác tín chính trị. Hôm thứ sáu tuần trước, khi tuyên bố ý định ra thách thức quyền lực của bà Gillard, ông Rudd tiết lộ rằng chính phó thủ tướng Gillard và tổng trưởng kinh tế Swan đã làm áp lực buộc ông phải từ bỏ chương trình bán khí thải.

Theo nhận xét của giáo sư James Walter, một chuyên gia tâm lý chính trị thuộc trường đại học Monash, ông Rudd là người có “khuynh hướng tuyên bố mạnh, nhưng sau đó lại nhút nhát, không dám đi cho tới cùng. Đây là một mẫu người đầy do dự”.

Giáo sư Jim Bright, một chuyên gia tâm lý của trường đại học Công giáo Notre Dame cũng nhìn nhận rằng ông Rudd vốn được đào tạo như một nhà ngoại giao, nghĩa là có khuynh hướng nhút nhát.

Có lẽ nắm bắt được yếu điểm này của ông Rudd mà khi cho tổ chức cuộc bỏ phiếu của Hội đồng dân cử của Đảng Lao Động, thủ tướng Gillard đã vỗ ngực tự xưng là một người “can đảm, cương quyết” và kêu gọi các vị dân cử Lao động ủng hộ bà. Về phần mình, ông Rudd cũng cam kết nếu lấy lại được quyền lãnh đạo, ông sẽ thực hiện một số thay đổi lớn như chia sẻ quyền lực và tham khảo ý kiến nhiều hơn, để cho Hội đồng dân cử bầu chọn các bộ trưởng. Nhưng những hứa hẹn này đã không đủ sức thuyết phục các dân cử Lao động cho nên đại đa số đã không còn tín nhiệm ông. Trong ký ức họ vẫn chưa xóa nhòa hình ảnh của một thủ tướng độc đoán, cáu giận, thiếu tự chủ đến độ có thể văng tục bất cứ lúc nào đối với các cộng tác viên của mình. Có những vết thương vẫn không thể hàn gắn được.

 

Nhân cách vẫn là cốt lõi của vấn đề

 Người ta có lẽ sẽ không bao giờ quên được mối thù mà ông Rudd đã gây ra là thượng nghị sĩ thuộc đơn vị Victoria, ông David Feeney. Ông này đã cầm đầu một nhóm dân biểu đến xin ông Rudd ủng hộ cho một dự luật nhằm cắt giảm phụ cấp dành cho các chính trị gia. Ông Rudd đã nói nặng lời như thể yêu cầu ông Feeney “xéo” ngay tức khắc và trước mặt các dân biểu khác đã gọi ông là một tên “ f..ker” (xin miễn dịch sang tiếng Việt, nhưng cứ nối liền với hai chữ Đ.M. thì hiểu ngay). Vết thương này nặng đến độ đã khiến ông Feeney gia nhập hàng ngũ những kẻ “giấu mặt” để tổ chức cuộc đảo chính lật đổ ông Rudd và đưa bà Gillard lên.

Theo ghi nhận của ký giả David Marr của báo The Sydney Morning Herald, bên dưới bộ mặt ngoại giao của ông Rudd là một chính trị gia mà sự cáu giận lúc nào cũng sẵn sàng bùng nổ.

Chính bà Gillard, với kinh nghiệm làm phó thủ tướng của ông Rudd, cũng đã khẳng định rằng ông là một thủ tướng có cung cách làm việc rất khó khăn và hỗn loạn. Bà nói: “Dưới cái nhìn của tôi, Kevin Rudd là một nhà vận động tuyệt vời và ông đã vận động thành công hồi năm 2007”. Nhưng theo bà, cầm quyền đòi hỏi những kỹ năng khác như tính nhất quán, phương pháp, kỹ luật, khả năng biết tham khảo, bởi vì nó đòi hỏi phải lãnh đạo một nhóm lớn.

Ông James Button, người đã từng làm việc trong chính phủ Rudd hơn một năm, từ năm 2009 đến đầu năm 2010, kể cả 7 tháng chuyên soạn diễn văn cho ông, giải thích rằng sở dĩ ông đã thất bại là bởi vì không thể làm việc chung với bất kỳ ai.

Ông Button nhìn nhận rằng thủ tướng Rudd đã đạt được nhiều thành tựu như giữ cho Úc đại lợi đứng vững được trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu; ông đã gia tăng ngoại viện và tranh đấu cho việc chữa trị bệnh ung thư. Đáng ghi nhớ nhất trong những thành tựu của ông là đã đứng ra công khai xin lỗi người thổ dân. Cho dẫu bị buộc phải đình hoãn chương trình bán khí thải, ông vẫn tiếp tục họat động để đạt được một kết quả khả quan tại cuộc họp thượng đỉnh về thay đổi thời tiết tại Copenhagen.

Nhưng ông đã thất bại và thất bại là bởi cung cách hành xử của ông. Ông thường xuyên đối xử với các cộng sự viên, dân chính và các dân biểu ghế sau một cách thô lỗ và khinh bỉ. Ông nhỏ mọn đến độ chỉ vì một chút va chạm trong quá khứ mà không chịu bổ nhiệm người vào một chức vụ nào đó. Ông đòi hỏi các cộng sự viên của mình cũng phải làm việc bất kể giờ giấc như ông. Có khi họ phải thức suốt đêm để làm cho xong công việc ông giao phó mà chẳng nhận được một tiếng cám ơn và thường thì kết quả của công việc cũng chẳng được sử dụng vào đâu. Ai dám đứng lên chất vấn sẽ bị ông cho “ngâm tôm” và sẽ không được ông tham khảo hay hỏi han trong nhiều tháng trời. Mặc cho các cộng sự viên có trung thành đến đâu, họ chẳng bao giờ được khen thưởng. Ông có tính đa nghi đến độ nghĩ rằng ai cũng muốn “hạ bệ” ông. Trong các buổi họp, ông có thể giận giữ nói lớn tiếng bất cứ lúc nào.

Ông Button viết trên báo The Sydney Morning Herald trong số ra cuối tuần qua rằng ông Rudd làm việc không có kỷ luật và phương pháp. Nhiều giấy tờ quan trọng chất đống mà không được ký. Các nhân viên Văn phòng thủ tướng cứ phải chạy theo ông ra tận phi trường. Các quyết định quan trọng thường phải chờ đợi lâu dài và đòi hỏi phải có nhiều thông tin, nhưng cuối cùng lại bị đình hoãn. Theo ông Button, “số phận của cả một chính phủ xem ra tùy thuộc vào tình trạng tâm lý của chỉ một người”.

Với 20 năm làm báo, ông Button luôn biết cân nhắc để đánh giá về một người nào đó. Ông đã cố gắng bênh vực cho ông Rudd để bảo rằng tuy là một người hay nóng giận, nhưng ông Rudd tự bản chất là một người tốt. Hoặc mặc dù ông làm việc thiếu phương pháp và kỷ luật, nhưng kết quả công việc vẫn tốt.

Tuy nhiên, ông Button cho rằng ngoại trừ một nhóm nhỏ ca ngợi trí thông minh của ông cũng như những nỗ lực của ông nhằm khắc phục cuộc khủng hoảng kinh tế, đa số các cộng tác viên vẫn không chịu đựng nổi lề lối làm việc thiếu phương pháp và kỷ luật cũng như cung cách đối xử thiếu tôn trọng của ông. Một số người cho rằng trong chính trị điều quan trọng không phải là tư cách hay sự tử tế mà là khả năng làm việc. Nhưng ông Button cho rằng chính trị không bao giờ có thể loại bỏ yếu tố nhân bản. Trong 6 tháng đầu của năm 2010, nhân cách của ông Rudd và các chính sách do ông đề ra đã “xung đột” nhau đến độ dẫn đến một tai họa.

Dân chúng Úc đã có thể chứng kiến được điều đó. Bốn tháng trước khi ông Rudd bị lật đổ, những nguồn tin từ trong chính phủ cho biết ông sẽ đề ra một số chương trình quan trọng như cải tổ y tế, duyệt lại thuế khóa, giảm khí thải và ngân sách liên bang. Cả ba luật cải tổ đầu đều đã bị Thượng viện bác bỏ. Nhiều người đã can gián ông không nên đề ra một lúc những cải tổ quan trọng như thế. Nhưng ông đã không hề lắng nghe. Kết quả là: vì không được chuẩn bị và thảo luận kỹ càng, cả bốn chương trình của ông đều thất bại. Riêng chương trình giảm khí thải của ông đã tạo ra phẫn nộ nơi các công ty khai thác hầm mỏ và uy tín của chính phủ đã bắt đầu sút giảm trong các cuộc thăm dò dư luận. Đây chính là lúc bà Gillard đã lợi dụng thời cơ để âm mưu lật đổ ông Rudd.

Ông Button ca ngợi bà Gillard. Ông nói rằng qua những cảm nhận riêng và tiếp xúc với những người đã từng biết hay trực tiếp làm việc với bà, bà là một người rất niềm nở, biết lắng nghe người khác và tôn trọng họ. Theo ông, bà là người luôn đứng sau lưng ông Rudd. Trong những tháng đầy khó khăn của năm 2010, bà luôn sát cánh bên cạnh ông và cố vấn cho ông. Ông Button nói rằng cho đến khi ông rời bỏ Canberra, ông nghe rất nhiều người than phiền về ông Rudd, nhưng bà Gillard thì không bao giờ tham gia vào chuyện ấy.

Dĩ nhiên, theo ông Button, bà Gillard không phải là một con người không có tham vọng. Nhưng phải chờ cho đến khi mức ủng hộ dành cho chính phủ Lao động sút giảm đến mức thấp nhất, lúc bấy giờ bà Gillard mới ra tay.

Trong hai lần thách thức quyền lãnh đạo, bà Gillard đều đã thành công. Có thể bà có một số đức tính khả dĩ giúp bà có thể thuyết phục được các đồng nghiệp của bà. Bà vẫn được ca ngợi là một người có tài thương thuyết hay đúng hơn thỏa hiệp. Nhưng nói đến nhân cách, người ta không chỉ hiểu là tài khéo léo để thương thuyết hay lèo lái, mà còn đòi hỏi một số đức tính khác làm nên con người, trong đó chữ Tín là điều quan trọng hơn cả, ngay cả và nhất là trong sinh hoạt chính trị.

Thủ tướng Gillard đã đánh bại ông Rudd trong việc liên kết các đồng nghiệp Lao động. Nhưng sở dĩ kết quả các cuộc thăm dò gần đây cứ cho thấy uy tín của bà ngày càng đi xuống, không phải chỉ vì bà đã hạ bệ ông Rudd là người mà dân chúng luôn đề cao, mà bởi vì bà là người không tôn trọng chữ Tín. Với dân chúng Úc, dù cho bà Gillard có đạt được thành tựu huy hoàng nào đi nữa, bà vẫn là một kẻ “Dối Trá” và như vậy không đáng tin tưởng. Chiến thắng trong lòng Đảng vừa qua của bà vẫn không bảo đảm được sự tin tưởng nơi dân chúng.

Xét cho cùng, trong lãnh đạo chính trị, nhân cách vẫn là cốt lõi và quan trọng hơn cả tài cán.